Kalkulator dawek leków przeciwhistaminowych H1 II generacji — cetiryzyna, lewocetiryzyna, loratadyna, desloratadyna, feksofenadyna, bilastyna, rupatadyna. Dawki standardowe u dorosłych i dzieci wagowo wg Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL), z opcją updosingu 2-4× wg EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI 2022 w przewlekłej pokrzywce spontanicznej (CSU) opornej na dawkę standardową.
Wskazania kliniczne
- Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa (ANN) — sezonowe (pyłki) i całoroczne (kurz, sierść, pleśnie). Dawka standardowa 1× dziennie.
- Pokrzywka ostra (acute urticaria) — pierwsza linia leczenia. Stosować codziennie regularnie, nie „w razie potrzeby”.
- Przewlekła pokrzywka spontaniczna (CSU) — pierwsza linia + updosing 2-4× przy oporności. Patrz pokrzywka — pełna recenzja.
- Świąd skóry w atopowym zapaleniu skóry (AZS), przy ukąszeniach.
- Anafilaksja — TYLKO po podaniu adrenaliny i.m. (NIE jako pierwsza linia, antyhistaminy nie powstrzymają obrzęku krtani).
Charakterystyka 7 leków II generacji
| Lek | Nazwy handlowe | Dawka dorośli | Połowiczny okres | Sedacja |
|---|---|---|---|---|
| Cetiryzyna | Zyrtec, Allertec | 10 mg 1× dz. | 10 h | Niska (przy 20 mg może wystąpić) |
| Lewocetiryzyna | Xyzal, Contrahist | 5 mg 1× dz. | 8 h | Bardzo niska |
| Loratadyna | Claritine, Aleric | 10 mg 1× dz. | 8-14 h | Bardzo niska |
| Desloratadyna | Aerius, Allegra-D | 5 mg 1× dz. | 27 h | Bardzo niska |
| Feksofenadyna | Telfast | 120-180 mg 1× dz. | 14 h | Brak (bez przekraczania BBB) |
| Bilastyna | Bilaxten | 20 mg 1× dz. (na czczo!) | 14 h | Brak (bez metabolizmu wątrobowego) |
| Rupatadyna | Rupafin | 10 mg 1× dz. | 5-6 h | Niska (anty-PAF dodatkowo) |
Updosing wg EAACI/GA²LEN 2022
W algorytmie krokowym leczenia CSU (przewlekłej pokrzywki spontanicznej):
- Krok 1: H1 II gen w dawce standardowej (1×) przez 2-4 tyg.
- Krok 2: updosing do 2×, 3×, 4× dawki standardowej (off-label, ale rekomendowane).
- Krok 3: dodać omalizumab 300 mg s.c. q4 tyg. (refundowany w Polsce w CSU opornej).
- Krok 4: cyclosporyna A 3-5 mg/kg/dzień (specjalistyczne ośrodki).
Bezpieczeństwo updosingu udokumentowane: badania kliniczne (Staevska 2010, Maurer 2018) wykazały dobrą tolerancję cetyryzyny 20 mg + lewocetyryzyny 20 mg, desloratadyny 20 mg, bilastyny 80 mg. Najmniej sedujące: bilastyna, feksofenadyna, desloratadyna.
Updosing tylko u dorosłych. U dzieci dawka standardowa wagowo. CSU pediatryczne oporne — konsultacja alergologa pediatry.
Dawkowanie pediatryczne
| Lek | 6 mc – 23 mc | 2-5 lat | 6-11 lat | ≥ 12 lat |
|---|---|---|---|---|
| Cetiryzyna | 2,5 mg 1× (od 6 mc) | 2,5 mg 2× dz. | 5 mg 1× lub 2,5 mg 2× | 10 mg 1× |
| Lewocetiryzyna | 1,25 mg 1× (off-label) | 1,25 mg 2× (od 2 r.ż.) | 2,5 mg 1× | 5 mg 1× |
| Loratadyna | NIE < 2 r.ż. | 5 mg 1× (waga < 30 kg) | 5 mg 1× lub 10 mg ≥ 30 kg | 10 mg 1× |
| Desloratadyna | 1,25 mg 1× (od 6 mc) | 1,25 mg 1× | 2,5 mg 1× | 5 mg 1× |
| Feksofenadyna | NIE | NIE < 6 r.ż. | 30 mg 2× dz. | 180 mg 1× |
| Bilastyna | NIE | NIE < 6 r.ż. | 10 mg 1× (od 6 r.ż.) | 20 mg 1× |
Bezpieczeństwo i interakcje
- Bilastyna na czczo — biodostępność spada o ~30% z posiłkiem. Sok grejpfrutowy nasila spadek absorpcji.
- Cetyryzyna w ciąży — kat. B FDA, jedna z najbezpieczniejszych. Loratadyna podobnie. NIE feksofenadyna (kat. C, mniej danych).
- Ostrożność u osób z niewydolnością nerek — cetyryzyna, lewocetyryzyna, bilastyna wymagają redukcji dawki (klirens kreatyniny < 50 mL/min).
- QT prolongation — historycznie problem (terfenadyna wycofana 1997), aktualnie II gen bezpieczne. Ostrożność: rupatadyna + cytochrom P450 inhibitorami (ketokonazol, klarytromycyna).
- Alkohol — w terapeutycznych dawkach II gen nie wzmacniają działania alkoholu (nie sedują). Hydroksyzyna i klemastyna (I gen) — TAK, unikać alkohole.
Kiedy do lekarza alergologa
- Pokrzywka przewlekła > 6 tyg. mimo leczenia H1 1×.
- Anafilaksja — natychmiast SOR / 112.
- Obrzęk krtani, duszność — pomoc 112.
- Niedostateczna odpowiedź na 4× dawkę H1 → kwalifikacja do omalizumabu.
- Sedacja, somnolencja na II gen — zmienić lek (loratadyna → desloratadyna; cetyryzyna → bilastyna).
Źródła
- Zuberbier T et al. The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy. 2022;77(3):734-766.
- Staevska M et al. The effectiveness of levocetirizine and desloratadine in up to 4 times conventional doses in difficult-to-treat urticaria. J Allergy Clin Immunol. 2010;125(3):676-682.
- Polskie Towarzystwo Alergologiczne (PTA). Wytyczne leczenia ANN i CSU 2024.
- Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL): Zyrtec, Xyzal, Claritine, Aerius, Telfast, Bilaxten, Rupafin (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, dostępne 2026-05).
