Zdrowie jelit i mikrobiom to sekcja o codziennej pracy układu pokarmowego — i o tym, co robić, gdy przestaje ona działać przewidywalnie. Poniżej znajdziesz przewodniki po najczęstszych dolegliwościach, a w tym wstępie zebraliśmy materiały uzupełniające, które nie mieszczą się na liście wpisów: hasła słownika, kalkulatory i teksty z pokrewnych działów.
Diagnostyka. Zanim pojawi się rozpoznanie, zwykle są badania: test oddechowy w kierunku SIBO, próby wątrobowe oraz pojedyncze markery, takie jak ALP. Ryzyko stłuszczenia i włóknienia wątroby pozwalają wstępnie oszacować kalkulatory FLI oraz FIB-4 — mają charakter przesiewowy i nie zastępują diagnozy lekarskiej.
Nietolerancje i dieta. Osobne przewodniki opisują celiakię, nietolerancję laktozy i nietolerancję fruktozy, a samo pojęcie glutenu wyjaśniamy w słowniku. Przy dolegliwościach czynnościowych najczęściej wraca dieta FODMAP, a przy zarzucaniu treści żołądkowej — dieta przy refluksie.
Wątroba. Stłuszczenie wątroby (NAFLD/MASLD) omawiamy w osobnym przewodniku, samo pojęcie — w haśle steatoza wątroby, a stronę praktyczną w tekście o tym, co jeść na wątrobę. Rolę choliny opisujemy oddzielnie.
Mikrobiom i suplementacja. Czym różnią się probiotyki, prebiotyki i synbiotyki, jak wybrać probiotyk, czym jest dysbioza jelitowa, butyrat oraz oś jelitowo-mózgowa — a także dlaczego SIBO bywa mylące, dając objawy skórne i neurologiczne.
Zgaga to jeden z najczęstszych objawów ze strony układu pokarmowego — opisuje się ją jako uczucie pieczenia lub palenia za mostkiem, które często promieniuje ku górze, w stronę gardła. Powstaje, gdy kwaśna treść żołądka cofa się do przełyku i podrażnia jego delikatną błonę śluzową. Sporadyczna zgaga po ciężkim posiłku jest zwykle nieszkodliwa i dotyczy niemal…
Śluz w kale to galaretowata, zwykle przezroczysta lub biaława wydzielina, którą jelito produkuje na co dzień, aby chronić i nawilżać swoją błonę śluzową. Niewielka, zwykle niewidoczna gołym okiem jego ilość jest całkowicie fizjologiczna — problem zaczyna się wtedy, gdy śluzu jest wyraźnie więcej, gdy pojawia się regularnie albo gdy towarzyszą mu inne objawy, takie jak…
Rak jelita grubego to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce, który rozwija się w obrębie okrężnicy lub odbytnicy — końcowych odcinków przewodu pokarmowego. Jego szczególną cechą jest to, że w większości przypadków powstaje powoli, przez wiele lat, z niewielkich, początkowo łagodnych zmian zwanych polipami. Ta powolna sekwencja rozwoju jest jednocześnie najlepszą wiadomością dla pacjenta:…
Zapalenie trzustki to stan zapalny gruczołu trzustkowego, w którym aktywne enzymy trawienne zaczynają „trawić” własną tkankę narządu. Choroba przybiera dwie zasadniczo różne postacie — gwałtowne, potencjalnie groźne dla życia ostre zapalenie trzustki (OZT) oraz wolno postępujące, prowadzące do trwałego uszkodzenia narządu przewlekłe zapalenie trzustki (PZT). W tym artykule wyjaśniamy, czym jest trzustka i jaką pełni…
Mikrobiom jelitowy to ekosystem ~38 bilionów drobnoustrojów (bakterii, archeonów, grzybów, wirusów i pierwotniaków) zasiedlających przewód pokarmowy człowieka — z najwyższą gęstością w okrężnicy. Łączna masa tych organizmów wynosi około 1,5–2 kg, a ich zbiorczy zestaw genów (właściwy mikrobiom) jest ~150 razy większy niż cały ludzki genom. Liczba komórek bakteryjnych jest zbliżona do liczby komórek ludzkich…
SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth, przerost bakteryjny jelita cienkiego) to stan, w którym bakterie typowe dla okrężnicy zasiedlają jelito cienkie w nadmiernej liczbie, zaburzając trawienie i wchłanianie składników odżywczych. Fizjologicznie jelito cienkie zawiera bardzo mało drobnoustrojów (poniżej 10³ CFU/ml), ponieważ kwas solny, enzymy trzustkowe, żółć i sprawna motoryka jelitowa skutecznie hamują ich namnażanie. Gdy te…
IBS (zespół jelita drażliwego, ang. irritable bowel syndrome) to jedno z najczęstszych czynnościowych zaburzeń jelitowych — dotyka 5–15% populacji globalnie, w Polsce szacunkowo 10–12% dorosłych. Choroba charakteryzuje się przewlekłym bólem brzucha powiązanym ze zmianą rytmu wypróżnień, bez uchwytnej przyczyny organicznej (zapalenia, nowotworu, uszkodzenia strukturalnego). Nie jest tożsama z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) — nie powoduje…
FODMAP (Fermentable Oligo-, Di-, Mono-saccharides And Polyols) to grupa krótkołańcuchowych, fermentowalnych węglowodanów, które u osób z nadwrażliwym jelitem wywołują dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Dieta low-FODMAP — opracowana przez Monash University w Australii (Halmos i wsp., 2014) — jest dziś złotym standardem dietetycznym w zespole jelita drażliwego (IBS). Badania pokazują, że objawy poprawiają się u 50–80% pacjentów stosujących…