Steatoza wątroby (stłuszczenie) to nagromadzenie tłuszczu (głównie trójglicerydów) w hepatocytach (komórkach wątroby) w stopniu ≥ 5%. To najczęstsza nieprawidłowość wątroby w obrazowaniu i pierwsza zmiana w spektrum chorób stłuszczeniowych. Sama steatoza (bez zapalenia i włóknienia) jest łagodna i w pełni odwracalna przy odpowiedniej interwencji.
Stopnie steatozy
| Stopień | % hepatocytów ze stłuszczeniem | CAP (dB/m, FibroScan) |
|---|---|---|
| S0 — brak | < 5% | < 248 |
| S1 — łagodna | 5-33% | 248-268 |
| S2 — umiarkowana | 33-66% | 268-280 |
| S3 — ciężka | ≥ 66% | ≥ 280 |
Klasyfikacja przyczyn (2023 nomenklatura)
| Skrót | Pełna nazwa | Definicja |
|---|---|---|
| MASLD | Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease | Steatoza + min. 1 kardiometaboliczny czynnik (BMI, talia, glikemia, BP, dyslipidemia) |
| MASH | Metabolic dysfunction-Associated Steatohepatitis | MASLD + zapalenie + uszkodzenie hepatocytów |
| MetALD | MASLD + ALD | MASLD + umiarkowane spożycie alkoholu (M 30-60 g/d, K 20-50 g/d) |
| ALD | Alcohol-related Liver Disease | Czysto alkoholowa (M > 60 g/d, K > 50 g/d) |
| SLD niespecyfikowana | — | Steatoza bez kryteriów metabolicznych i bez alkoholu (rzadkie) |
1 jednostka alkoholu = 10 g etanolu = mała lampka wina (100 ml) lub piwo 0,3 l (5%).
Diagnostyka
1. Skrining
- USG jamy brzusznej — pierwsza linia. Czuły na ≥20-30% steatozy. Tani, dostępny w POZ.
- FLI (Fatty Liver Index) — kalkulator nieinwazyjny, 4 zmienne. Próg ≥60 wskazuje na steatozę.
- Hepatic Steatosis Index (HSI) — alternatywny kalkulator z AST/ALT, BMI, płeć, DM
2. Pogłębiona ocena
- FibroScan z CAP — pomiar ilościowy steatozy (dB/m); refundacja NFZ ograniczona, prywatnie 200-400 zł
- MRI-PDFF — najdokładniejsza nieinwazyjna ocena; dostępna w ośrodkach trzeciej linii
- Biopsja wątroby — gold standard, ale inwazyjna; obecnie rzadko stosowana
3. Wykluczenie innych przyczyn
Steatozę mogą powodować też (nie-MASLD):
- leki: amiodaron, glikokortykosteroidy, metotreksat, tamoksyfen, retinoidy, HIV-PI
- żywienie pozajelitowe (TPN)
- nagła utrata masy ciała (paradoks — np. po operacji bariatrycznej w 1-3 mies)
- celiakia
- hipopituitaryzm
- choroby spichrzeniowe (Wilson, hemochromatoza)
- WHC, HCV (genotyp 3)
Leczenie
Lifestyle — najsilniejsze narzędzie
Utrata masy ciała o 3-5% już istotnie redukuje steatozę. 7-10% — pełna remisja u 90% pacjentów. 10%+ — regresja włóknienia u 45%.
- Dieta śródziemnomorska / DASH (patrz DASH)
- Ograniczenie cukrów prostych (< 10% energii) i fruktozy (< 25 g/d)
- Ruch ≥ 150 min/tydz umiarkowany + 2× HIIT
- Wstrzymanie alkoholu lub max 7 jednostek/tydz
- Patrz: jak schudnąć zdrowo
Farmakoterapia
- Resmetirom (Rezdiffra) — FDA 2024, MASH F2-F3
- GLP-1 (semaglutyd, tirzepatyd) — off-label, silne dowody
- Pioglitazon — off-label, klasyczne
- Witamina E 800 IU/d — off-label dla MASH bez cukrzycy
- Bariatryczna chirurgia — u osób z BMI ≥35 i zaawansowanym MASH
Powikłania nieleczonej steatozy
- progresja do MASH (~25% w 5-10 lat)
- włóknienie wątroby (F1 → F4)
- marskość wątroby
- rak wątrobowokomórkowy (HCC)
- 2× wyższe ryzyko zawału serca i udaru
- 2-5× wyższe ryzyko cukrzycy typu 2
- wyższe ryzyko niektórych nowotworów (CRC, piersi)
FAQ
Czy steatoza boli?
Najczęściej nie. Może wystąpić dyskomfort lub uczucie pełności pod prawym łukiem żebrowym przy bardzo zaawansowanej steatozie lub przy zapaleniu (MASH).
Jak długo trwa cofnięcie steatozy?
Pierwsze efekty widoczne w USG po 3-6 mies konsekwentnego lifestyle z utratą 5-7% masy ciała. Pełna remisja zwykle 6-12 mies.
Czy steatoza zawsze prowadzi do MASH?
Nie. ~75% osób z MASL pozostaje w stadium prostego stłuszczenia. Czynniki przyspieszające progresję: cukrzyca typu 2, otyłość brzuszna, niska aktywność fizyczna, alkohol nawet w umiarkowanych ilościach, genetyka (PNPLA3, TM6SF2).
Źródła
- Rinella ME i wsp. A multisociety Delphi consensus on new fatty liver disease nomenclature. J Hepatol 2023;79:1542-56.
- Bedogni G i wsp. The Fatty Liver Index. BMC Gastroenterol 2006;6:33.
- EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines for NAFLD. J Hepatol 2024.
- Cusi K i wsp. AACE Clinical Practice Guideline for NAFLD/NASH (2022). Endocr Pract 2022;28:528-62.
