Czym są trójglicerydy
Trójglicerydy (TG, triglicerydy, triacyloglicerole) to lipidy zbudowane z glicerolu + 3 kwasów tłuszczowych. Stanowią ~95% tłuszczu w pokarmie i w tkance tłuszczowej. To główna forma magazynowania energii — 1 g tłuszczu = 9 kcal vs 4 kcal dla węglowodanów i białka.
We krwi trójglicerydy krążą zapakowane w lipoproteiny:
- Chylomikrony — transportują TG z jelita po posiłku (postprandialnie)
- VLDL — produkowane przez wątrobę, dystrybucja TG do tkanek (na czczo)
Normy trójglicerydów (ATP III + ESC 2024)
| Wartość TG (mg/dl) | Wartość (mmol/l) | Interpretacja |
|---|---|---|
| <150 | <1,7 | Norma |
| 150-199 | 1,7-2,2 | Granicznie podwyższone |
| 200-499 | 2,3-5,6 | Wysokie — wymaga interwencji |
| >500 | >5,6 | Bardzo wysokie — ryzyko pankreatitis |
| >1000 | >11,3 | Skrajne — wymaga pilnej interwencji szpitalnej |
Wartości nie-fasting są wyższe o 20-30%. Dla pełnej oceny zaleca się fasting 12-14h.
Dlaczego TG są ważne
Ryzyko sercowo-naczyniowe
Wysokie TG (>200 mg/dl) niezależnie zwiększają ryzyko CV o 30-50%, nawet przy normalnym LDL. Mechanizm: VLDL i remnant cholesterol z trójglicerydów penetrują śródbłonek i tworzą blaszki miażdżycowe. Patrz nie-HDL cholesterol.
Ryzyko ostrego zapalenia trzustki
TG >500 mg/dl jest niezależnym czynnikiem ryzyka ostrego zapalenia trzustki (5-10% przypadków pancreatitis spowodowane wysokimi TG). Przy TG >1000 mg/dl ryzyko jest bardzo wysokie — konieczna pilna interwencja farmakologiczna.
Marker zespołu metabolicznego
TG >150 mg/dl + niskie HDL = „dyslipidemia aterogenna”, typowa dla insulinooporności i cukrzycy T2. Patrz insulinooporność.
Co podwyższa trójglicerydy
Dieta i styl życia
- Cukry proste i fruktoza — szczególnie napoje słodzone, słodycze, biały chleb. Główna przyczyna ↑TG w diecie zachodniej.
- Alkohol — nawet umiarkowane spożycie podnosi TG o 30-50% (alkohol metabolizowany do acetylo-CoA → synteza TG w wątrobie).
- Otyłość brzuszna i niska aktywność fizyczna.
- Tłuszcze trans — fast food, frytury, margaryny twarde.
Przyczyny medyczne
- Cukrzyca T2 niewyrównana
- Insulinooporność
- Niedoczynność tarczycy — patrz niedoczynność tarczycy
- Przewlekła choroba nerek (CKD)
- Zespół nerczycowy
- Ciąża (fizjologicznie ↑TG, do 200% normy w III trymestrze)
- Choroby genetyczne: rodzinna hipertrójglicerydemia, niedobór lipazy lipoproteinowej
Leki podnoszące TG
- Glikokortykosteroidy
- Beta-blokery (głównie nieselektywne)
- Tiazydy w wysokich dawkach
- Tamoxifen
- Izotretynoina
- Doustne antykoncepcje z estrogenem
- Niektóre antypsychotyki (olanzapina, klozapina)
Jak obniżyć trójglicerydy
| Interwencja | Redukcja TG |
|---|---|
| Eliminacja alkoholu | -20 do -50% |
| Redukcja cukrów prostych i fruktozy | -20 do -40% |
| Redukcja masy ciała o 5-10% | -20 do -30% |
| Regularna aktywność aerobowa 150 min/tydz | -15 do -25% |
| Omega-3 EPA/DHA 2-4 g/d | -20 do -50% |
| Statyny | -10 do -20% |
| Fibraty (fenofibrat) | -30 do -50% |
Przy TG >500 mg/dl pierwszorzędne są fibraty + omega-3 (kombinacja). Statyny dodatkowo dla ochrony CV.
Badanie trójglicerydów
TG jest częścią rutynowego lipidogramu. Wymaga fastingu 12-14h (alkohol i posiłki znacznie zafałszowują). Cena prywatnie 15-25 zł, refundowane NFZ.
