AST (AspAT, aminotransferaza asparaginianowa) to enzym obecny w wielu tkankach: wątrobie, mięśniach szkieletowych, sercu, nerkach, mózgu i krwinkach czerwonych. Dlatego AST jest mniej swoista dla wątroby niż ALT — może wzrosnąć też po wysiłku fizycznym, zawale serca, hemolizie. Norma to < 35 U/l u mężczyzn i < 30 U/l u kobiet. Kluczowy w interpretacji jest stosunek AST/ALT.
AST vs ALT — kluczowa różnica
| ALT | AST | |
|---|---|---|
| Lokalizacja | Głównie wątroba | Wątroba, mięśnie, serce, krwinki czerwone |
| Swoistość dla wątroby | Wysoka | Niska |
| Półokres trwania | ~47 h | ~17 h |
| Norma (AASLD) | M < 33, K < 25 U/l | M < 35, K < 30 U/l |
Stosunek AST/ALT — interpretacja
| AST/ALT | Sugestia |
|---|---|
| < 1 (zazwyczaj ~0,8) | Typowo MASLD, wirusowe zapalenia wątroby, leki |
| 1-1,5 | Granicznie — może być zaawansowane włóknienie, alkohol |
| ≥ 2 | Klasyczny obraz alkoholowej choroby wątroby lub bardzo zaawansowanej marskości |
Mechanizm: w alkoholowej chorobie niedobór witaminy B6 (kofaktor ALT) prowadzi do nieproporcjonalnego spadku ALT — stąd wzrost stosunku.
Przyczyny podwyższonej AST
Wątrobowe (oba ALT i AST podwyższone)
- MASLD/NAFLD (AST/ALT < 1)
- Alkoholowa choroba wątroby (AST/ALT ≥ 2)
- Wirusowe zapalenia (HBV, HCV)
- Leki, toksyny
- Autoimmunologiczne zapalenia wątroby
- Marskość (AST/ALT > 1)
Pozawątrobowe (izolowane AST ↑)
- Mięśnie szkieletowe: intensywny wysiłek, miopatia, rabdomioliza, statyny + SAMS — sprawdź CK (kinaza kreatynowa)
- Serce: zawał (klasycznie — dzisiaj zastąpione przez troponiny), niewydolność serca
- Hemoliza: niedokrwistość hemolityczna, transfuzja
- Makro-AST: AST związana z immunoglobulinami — rzadkie, łagodne, ale podnosi pomiar laboratoryjny
Algorytm diagnostyczny
- Sprawdź ALT równolegle — jeśli oba podwyższone → wątrobowa, jeśli tylko AST → pozawątrobowa
- Sprawdź CK jeśli izolowany wzrost AST → mięśnie
- Wywiad alkoholowy — AUDIT lub AUDIT-C; AST/ALT ≥ 2 + GGTP ↑ ↑ to klasyczny obraz
- USG jamy brzusznej + panel wątrobowy
- FIB-4 używa AST do oceny włóknienia: (wiek × AST) / (PLT × √ALT). > 1,3 (młodsi) lub > 2,67 (≥65) wymaga elastografii
FAQ
Mam AST wyższe niż ALT (np. AST 50, ALT 35) — co to znaczy?
AST/ALT = 1,4 — graniczne. Sprawdź: spożycie alkoholu (AUDIT-C), elastografia/FibroScan dla włóknienia, ewentualnie powtórz po 4-8 tyg. Klasyczny obraz alkoholowy to AST/ALT ≥ 2.
Mam izolowany wzrost AST po treningu — czy to problem?
Najczęściej nie. Sprawdź CK (jeśli > 1000 U/l — rabdomioliza, do lekarza), powtórz po 7-14 dniach odpoczynku.
Czy AST jest dziś używana do diagnozy zawału?
Nie. Troponiny T i I zastąpiły AST w diagnostyce zawału (znacznie czulsze i swoistsze).
Źródła
- Kwo PY i wsp. ACG Clinical Guideline: Evaluation of Abnormal Liver Chemistries. Am J Gastroenterol 2017;112:18-35.
- Botros M, Sikaris KA. The de Ritis ratio: the test of time. Clin Biochem Rev 2013;34:117-30.
- Sterling RK i wsp. Development of a simple noninvasive index to predict significant fibrosis in HIV/HCV (FIB-4). Hepatology 2006;43:1317-25.
