Czym jest butyrat
Butyrat (kwas masłowy, maślan) — krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy (SCFA — short-chain fatty acid) o 4 atomach węgla. Produkowany w jelicie grubym przez bakterie z rodzajów: Faecalibacterium prausnitzii, Roseburia, Eubacterium rectale, Anaerostipes, jako produkt fermentacji błonnika rozpuszczalnego i opornej skrobi.
Razem z octanem (C2) i propionianem (C3) tworzą trio SCFA — kluczowe metabolity mikrobiomu. Butyrat ma najsilniejsze efekty bioaktywne.
Funkcje butyratu
- Główne źródło energii dla kolonocytów — 70% energii nabłonka jelita grubego pochodzi z butyratu. Bez niego — atrofia, zaburzenia bariery
- Wzmocnienie bariery jelitowej — stymuluje produkcję mucyny i ekspresję białek tight junction (claudin, occludin)
- Przeciwzapalne — hamuje NF-κB, redukuje IL-6, TNF-α; aktywuje regulatorowe T (Treg)
- Modulacja mikrobiomu — selekcja korzystnych bakterii, hamowanie patogenów (E. coli, Salmonella)
- Inhibitor deacetylazy histonowej (HDAC) — efekty epigenetyczne, antynowotworowe
- Oś jelitowo-mózgowa — przenika barierę krew-mózg, moduluje neurozapalenie, BDNF, nastrój. Patrz oś jelitowo-mózgowa
- Metabolizm — poprawa wrażliwości insulinowej, wpływ na masę ciała
- Profilaktyka raka jelita grubego — promuje apoptozę komórek nowotworowych
Źródła naturalne
Produkcja endogenna z błonnika
- Oporna skrobia — najwięcej butyratu! Banany niedojrzałe, ziemniaki schłodzone, ryż gotowany schłodzony, owsianka
- Inulina i FOS — cykoria, czosnek, cebula, por, szparagi
- Beta-glukany — owies, jęczmień, grzyby
- Pektyny — jabłka, cytrusy
Bezpośrednio z diety (niewielkie)
- Masło 3–4% kwasów krótkołańcuchowych (śladowe ilości butyratu)
- Ghee
Suplementacja maślanem sodu
Suplementy zawierają maślan sodu w postaci powlekanej (uwalnianie w jelicie grubym). Wskazania off-label:
- IBS — może łagodzić objawy (Banasiewicz 2013)
- IBD (CU, ChL) — adjuwant terapii, redukcja stanu zapalnego
- Po antybiotyku — wsparcie regeneracji mikrobiomu
- Po chemoterapii — łagodzenie zapalenia jelita
Dawkowanie: 150–600 mg/d. Marki PL: Debutir, Intesta, Symbiopolis Butyrate.
Działania niepożądane: minimalne. Czasem wzdęcia, gazy.
Co warto wiedzieć
- Optymalna produkcja butyratu wymaga różnorodnej diety bogatej w błonnik (różne źródła > jeden suplement)
- Dieta zachodnia (mało błonnika) — niska produkcja butyratu — predysponuje do dysbiozy
- Antybiotyki niszczą bakterie butyratoproducujące — odbudowa trwa miesiące
- Probiotyki bezpośrednio butyratoproducujące są trudne (większość gatunków beztlenowych, niestabilne w kapsułkach)
- Pośrednio: Lactobacillus, Bifidobacterium produkują octan, który Faecalibacterium konwertuje na butyrat
Patrz też: Błonnik, Dysbioza, Probiotyki vs prebiotyki, Oś jelitowo-mózgowa.
