Sylimaryna to grupa flawonoidów (sylibina, sylichristyna, sylidianina, isosylibina) z owoców ostropestu plamistego (Silybum marianum). Tradycyjnie stosowana w schorzeniach wątroby od 2000 lat. Sylibina to najsilniej działający składnik (~70% aktywności biologicznej). Standaryzowane preparaty zawierają 70-80% sylimaryny.
Mechanizm działania
Sylimaryna działa wielokierunkowo:
- Antyoksydacyjnie — neutralizuje ROS (reactive oxygen species), chroni hepatocyty przed peroksydacją lipidów
- Przeciwzapalnie — hamuje NF-κB, TNF-α, IL-6
- Stabilizuje błony hepatocytów — zmniejsza przepuszczalność i wyciek enzymów (ALT/AST)
- Wspiera regenerację — stymuluje syntezę RNA i białek w komórkach wątroby (przez polimerazę RNA I)
- Antyfibrotycznie — hamuje aktywację komórek gwiaździstych (HSC) odpowiedzialnych za włóknienie
Kiedy sylimaryna ma sens — dowody naukowe
Najlepsze dowody (RCT, meta-analizy):
- Zatrucie muchomorem sromotnikowym — sylibina IV (Legalon SIL) standard leczenia, redukcja śmiertelności z ~25% do ~5%
- Toksyczne uszkodzenie wątroby (leki, alkohol, CCl₄) — obniża ALT/AST o 15-20%
- NAFLD/MASLD — meta-analiza 8 RCT (n=587, 2017): redukcja ALT średnio o 9 U/l, redukcja stłuszczenia w USG
Dowody słabsze (mniejsze RCT, niespójne wyniki):
- Przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby (HBV/HCV) — niewielka redukcja ALT, brak wpływu na wiremię
- Marskość alkoholowa — niespójne wyniki przeżycia
Dawkowanie
| Wskazanie | Dawka sylimaryny | Czas |
|---|---|---|
| Profilaktyka, wsparcie wątroby | 140-280 mg/d (2× 70-140) | 4-12 tyg |
| NAFLD/MASLD | 420 mg/d (3× 140) | 6-12 mies |
| Toksyczne uszkodzenie | 420-600 mg/d | do normalizacji ALT |
| Zatrucie muchomorem (IV) | 20 mg/kg/dobę sylibiny | 3-5 dni szpitalnie |
Z posiłkiem (lepsza biodostępność tłuszczowo-rozpuszczalnych flawonoidów). Sylimaryna fosfolipidowa (Siliphos) ma 4× lepszą biodostępność niż klasyczna.
Interakcje i bezpieczeństwo
Sylimaryna jest bardzo bezpieczna (działania niepożądane <1%, najczęściej luźne stolce). Uwagi:
- Słaby inhibitor CYP3A4 i P-gp — ostrożnie z lekami metabolizowanymi przez te enzymy (warfaryna, statyny, immunosupresory)
- Może obniżać poziom glukozy — kontrola u diabetyków
- Brak danych o bezpieczeństwie w ciąży (unikać)
- Uczulenie na rośliny astrowate (Asteraceae) — możliwa reakcja krzyżowa
Preparaty na rynku PL
- Sylimarol (Herbapol) — 35 mg sylimaryny/tabl, OTC, ekstrakt suchy
- Legalon — 70/140 mg sylimaryny, Rx, lepsza biodostępność
- Hepatil Total/Complex — sylimaryna + cholina + witaminy
- Siliphos / Siliver (suplementy) — fosfolipidowa sylimaryna, najwyższa biodostępność
Źródła
- Polyak SJ, Ferenci P. Silymarin/silibinin and chronic hepatitis C. Hepatology. 2013
- Zhong S, et al. The therapeutic effect of silymarin in NAFLD: A systematic review and meta-analysis. Medicine. 2017
- Mengs U, et al. Legalon® SIL: the antidote of choice in patients with acute hepatotoxicity from amatoxin poisoning. Curr Pharm Biotechnol. 2012
