SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) to białko produkowane w wątrobie, które wiąże i transportuje hormony płciowe — przede wszystkim testosteron i estradiol — regulując ich dostępną, biologicznie czynną frakcję. Niski poziom SHBG zwiększa ilość wolnego testosteronu i jest częsty w insulinooporności oraz zespole policystycznych jajników (PCOS). SHBG oznacza się zwykle razem z testosteronem.
Co to jest SHBG
SHBG (ang. sex hormone-binding globulin) to białko transportowe syntetyzowane w wątrobie. Wiąże androgeny (zwłaszcza testosteron) oraz estrogeny, dzięki czemu decyduje, jaka ich część pozostaje wolna i aktywna biologicznie. Zależność jest odwrotna: im wyższy SHBG, tym mniej wolnego testosteronu; im niższy — tym więcej. Dlatego SHBG jest kluczem do prawidłowej interpretacji wyników androgenów — sam testosteron całkowity bez SHBG może wprowadzać w błąd.
Normy SHBG
Stężenie SHBG podaje się w nmol/l i interpretuje względem zakresu referencyjnego laboratorium oraz sytuacji hormonalnej:
| Grupa | SHBG (orientacyjnie, nmol/l) |
|---|---|
| Kobiety (niebędące w ciąży) | ok. 18–144 |
| Regularnie miesiączkujące (typowo) | ok. 18–86 (średnio ~38–40) |
SHBG zmienia się z wiekiem, masą ciała, funkcją tarczycy, stanem wątroby oraz stosowaniem estrogenów (np. doustnej antykoncepcji). Wynik należy zawsze odnosić do zakresu podanego przez laboratorium wykonujące oznaczenie.
Niski SHBG — co oznacza
Obniżony SHBG zwiększa pulę wolnego, aktywnego testosteronu i towarzyszy m.in.:
- insulinooporności i hiperinsulinemii,
- otyłości (zwłaszcza brzusznej),
- zespołowi policystycznych jajników,
- niedoczynności tarczycy,
- nadmiarowi androgenów.
W PCOS niski SHBG jest częścią mechanizmu „błędnego koła”: hiperinsulinemia hamuje jego wątrobową produkcję, co podnosi stężenie wolnego testosteronu i nasila hiperandrogenizm. SHBG poniżej ok. 43 nmol/l bywa wykorzystywany jako pomocniczy marker insulinooporności i podwyższonego ryzyka stanu przedcukrzycowego u kobiet z PCOS. Interpretację przeprowadza lekarz w kontekście pełnego obrazu.
Wysoki SHBG — co oznacza
Podwyższony SHBG obniża stężenie wolnego testosteronu i wiąże się m.in. z: ciążą, terapią estrogenami lub doustną antykoncepcją, nadczynnością tarczycy, marskością wątroby, niedowagą oraz starszym wiekiem. Wysoki SHBG może maskować niedobór androgenów — dlatego również ten wynik interpretuje się łącznie z testosteronem i obrazem klinicznym.
SHBG a wskaźnik wolnych androgenów (FAI)
SHBG jest składnikiem wskaźnika wolnych androgenów: FAI = testosteron całkowity [nmol/l] × 100 / SHBG [nmol/l]. FAI lepiej niż sam testosteron całkowity odzwierciedla rzeczywisty stan androgenizacji, dlatego w diagnostyce hiperandrogenizmu i PCOS testosteron i SHBG oznacza się łącznie.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego SHBG bada się razem z testosteronem?
Bo SHBG decyduje o tym, jaka część testosteronu jest wolna i aktywna. Z obu wartości wylicza się wskaźnik wolnych androgenów (FAI), który lepiej oddaje androgenizację niż sam testosteron całkowity.
Co obniża SHBG?
Najczęściej insulinooporność, otyłość, PCOS i niedoczynność tarczycy. Niski SHBG podnosi wolny testosteron i może nasilać objawy hiperandrogenizmu.
Czy antykoncepcja hormonalna wpływa na SHBG?
Tak — doustne estrogeny zwykle podnoszą SHBG, co obniża wolny testosteron. To jeden z mechanizmów, dzięki którym antykoncepcja łagodzi objawy hiperandrogenizmu. Wynik badania warto interpretować z uwzględnieniem przyjmowanych leków.
Patrz też: testosteron u kobiet, insulinooporność, kalkulator HOMA-IR, PCOS, hirsutyzm, estrogen.
