LH (hormon luteinizujący, lutropina) to gonadotropina wydzielana przez przysadkę mózgową. Jej gwałtowny wyrzut w połowie cyklu - tzw. pik owulacyjny - wyzwala owulację i przekształca pęcherzyk w ciałko żółte produkujące progesteron. Razem z FSH steruje cyklem miesiączkowym i płodnością. Podwyższony stosunek LH/FSH bywa obserwowany w zespole policystycznych jajników (PCOS).
Co to jest LH
LH (ang. luteinizing hormone) to druga - obok FSH - gonadotropina przysadkowa, wydzielana pulsacyjnie pod kontrolą podwzgórzowej gonadoliberyny (GnRH). U kobiet LH odpowiada za owulację oraz podtrzymanie ciałka żółtego, które w drugiej połowie cyklu produkuje progesteron przygotowujący endometrium do ewentualnej ciąży. U mężczyzn LH pobudza komórki Leydiga w jądrach do wytwarzania testosteronu.
Pik owulacyjny LH
Około połowy cyklu narastające stężenie estradiolu wyzwala gwałtowny, krótkotrwały wyrzut LH - pik owulacyjny. To właśnie ten wyrzut wykrywają domowe testy owulacyjne z moczu: owulacja następuje zwykle w ciągu 24–36 godzin od dodatniego wyniku, wyznaczając najbardziej płodne dni cyklu.
Normy LH
Wartości LH podaje się w IU/L i odczytuje względem fazy cyklu oraz zakresu referencyjnego laboratorium:
| Faza / stan | LH (orientacyjnie, IU/L) |
|---|---|
| Faza folikularna | ok. 2–13 (zakres zależy od metody laboratorium) |
| Pik owulacyjny | kilkukrotnie wyższe niż w fazie folikularnej |
| Faza lutealna | zbliżone do fazy folikularnej lub niższe |
| Menopauza | podwyższone |
Ze względu na pulsacyjne wydzielanie pojedynczy pomiar LH może się wahać - dlatego wynik ocenia się w kontekście fazy cyklu i pozostałych hormonów.
LH a PCOS i stosunek LH/FSH
W zespole policystycznych jajników LH bywa podwyższone przy prawidłowym lub niższym FSH, co daje podwyższony stosunek LH/FSH (klasycznie ≥2). Nie jest to jednak kryterium rozpoznania PCOS według międzynarodowych wytycznych z 2023 roku - wartość jest zmienna, zależy od momentu pobrania i nie występuje u wszystkich pacjentek. Traktuje się ją jako wskazówkę pomocniczą, a nie dowód. Rozpoznanie PCOS opiera się na kryteriach Rotterdam (hiperandrogenizm, dysfunkcja owulacyjna, obraz jajników lub AMH).
Co oznaczają nieprawidłowe wartości
Wysokie LH razem z wysokim FSH wskazuje na pierwotną niewydolność jajników lub menopauzę. Niskie LH i FSH sugeruje przyczynę podwzgórzowo-przysadkową - hipogonadyzm hipogonadotropowy, zaburzenia odżywiania, intensywny trening, przewlekły stres lub chorobę przysadki. LH interpretuje się zawsze razem z FSH, estradiolem i obrazem klinicznym; ocenę i decyzje terapeutyczne podejmuje lekarz.
Najczęściej zadawane pytania
Ile czasu po piku LH następuje owulacja?
Zwykle w ciągu 24–36 godzin od wykrycia wzrostu LH w moczu. Dlatego dodatni test owulacyjny wyznacza najbardziej płodne dni: dzień testu i kolejną dobę.
Co oznacza podwyższony stosunek LH do FSH?
Bywa obserwowany w PCOS, ale nie jest kryterium jego rozpoznania - jest zmienny i nie występuje u wszystkich. Interpretację przeprowadza lekarz w kontekście objawów i pozostałych badań.
Czy testy owulacyjne z apteki mierzą LH?
Tak - wykrywają wzrost stężenia LH w moczu poprzedzający owulację. Nie zastępują jednak diagnostyki hormonalnej z krwi zlecanej przez lekarza.
Patrz też: FSH (hormon folikulotropowy), estradiol, progesteron, PCOS, kalkulator owulacji, cykl miesiączkowy.
