Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła, nieswoista choroba zapalna jelit (IBD) o przebiegu z zaostrzeniami i remisjami. W odróżnieniu od choroby Leśniowskiego-Crohna zapalenie ogranicza się do jelita grubego, zaczyna się w odbytnicy i szerzy w sposób ciągły, obejmując wyłącznie błonę śluzową. Choroby nie da się wyleczyć farmakologicznie, ale odpowiednie leczenie pozwala opanować rzuty i utrzymać remisję; w wybranych przypadkach wyleczenie daje operacyjne usunięcie jelita grubego. Rozpoznanie i terapię prowadzi gastroenterolog.
Objawy
- Biegunka z domieszką krwi i śluzu - objaw najbardziej charakterystyczny,
- parcie na stolec (tenesmy), nagłe, naglące parcia, oddawanie licznych, niewielkich stolców,
- ból brzucha, zwykle w lewym podbrzuszu, ustępujący po wypróżnieniu,
- w cięższych rzutach: gorączka, osłabienie, utrata masy ciała, niedokrwistość,
- objawy pozajelitowe: zapalenia stawów, zmiany skórne i oczne, zmiany w drogach żółciowych.
Zasięg choroby bywa różny: od zapalenia samej odbytnicy, przez postać lewostronną, po zajęcie całego jelita grubego (postać rozległa).
WZJG a choroba Leśniowskiego-Crohna - różnicowanie
| Cecha | WZJG | Choroba Crohna |
|---|---|---|
| Lokalizacja | tylko jelito grube (od odbytnicy) | cały przewód pokarmowy |
| Charakter zmian | ciągłe, powierzchowne (błona śluzowa) | odcinkowe, pełnościenne |
| Krew w stolcu | typowa | rzadsza |
| Przetoki, ropnie, zwężenia | rzadkie | częste |
| Rola operacji | kolektomia może wyleczyć | nie leczy trwale (nawroty) |
Diagnostyka
- Kolonoskopia z biopsją - potwierdza rozpoznanie, ocenia zasięg i aktywność (patrz kolonoskopia).
- Kalprotektyna w kale i CRP - markery aktywności zapalenia.
- Wykluczenie infekcji (m.in. zakażenia Clostridioides difficile), które mogą naśladować lub nasilać rzut.
- Morfologia i markery niedoborów (niedokrwistość, żelazo).
Leczenie
- Mesalazyna (aminosalicylany) - lek pierwszego wyboru w postaci łagodnej i umiarkowanej: w zaostrzeniu zwykle 4–4,5 g/dobę, w leczeniu podtrzymującym ok. 2 g/dobę; stosowana doustnie i doodbytniczo. Ma też działanie chemoprewencyjne - zmniejsza ryzyko raka jelita grubego.
- Glikokortykosteroidy - do opanowania rzutów, nie do leczenia podtrzymującego.
- Leki immunosupresyjne (azatiopryna) - w leczeniu podtrzymującym u wybranych chorych.
- Leki biologiczne i drobnocząsteczkowe: anty-TNF, wedolizumab, ustekinumab, a także nowsze leki anty-IL-23 (np. mirikizumab - zarejestrowany w UE w 2023 r., w Polsce refundowany w programie lekowym B.55) oraz inhibitory JAK - w postaci umiarkowanej i ciężkiej oraz w leczeniu podtrzymującym.
- Leczenie chirurgiczne (kolektomia) - usunięcie jelita grubego w ciężkich, opornych postaciach lub przy powikłaniach; w WZJG może oznaczać trwałe wyleczenie choroby.
Ryzyko raka i nadzór
Długotrwały stan zapalny błony śluzowej zwiększa ryzyko raka jelita grubego, szczególnie przy chorobie trwającej ponad 8–10 lat, rozległym zajęciu jelita lub przy stwierdzonej dysplazji. Dlatego istotne są: chemoprewencja (regularne przyjmowanie mesalazyny) oraz nadzór onkologiczny - kontrolne kolonoskopie z biopsjami w kierunku zmian dysplastycznych, według indywidualnego harmonogramu (patrz rak jelita grubego).
Kiedy zgłosić się do lekarza
- biegunka z krwią utrzymująca się dłużej niż kilka dni,
- nawracające, naglące parcia na stolec z licznymi wypróżnieniami,
- objawy ciężkiego rzutu: liczne krwiste stolce, gorączka, silny ból brzucha, przyspieszone tętno - to sytuacja pilna,
- u osób z rozpoznanym WZJG - pogorszenie mimo leczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego można wyleczyć?
Leczenie farmakologiczne nie leczy choroby trwale, ale pozwala opanować rzuty i utrzymać remisję. Operacyjne usunięcie jelita grubego (kolektomia), stosowane w ciężkich lub opornych postaciach, może oznaczać wyleczenie choroby.
Jaki jest lek pierwszego wyboru w WZJG?
W postaci łagodnej i umiarkowanej podstawą jest mesalazyna (aminosalicylat), stosowana doustnie i doodbytniczo - w zaostrzeniu zwykle 4–4,5 g/dobę, w podtrzymaniu około 2 g/dobę. Ma też działanie zmniejszające ryzyko raka jelita grubego. Dawkowanie ustala lekarz.
Czym różni się WZJG od choroby Crohna?
WZJG obejmuje tylko jelito grube, zaczyna od odbytnicy, zmiany są ciągłe i powierzchowne, a krew w stolcu jest typowa. Choroba Crohna może zająć cały przewód pokarmowy, daje zmiany odcinkowe i pełnościenne oraz częściej przetoki i zwężenia.
Czy WZJG zwiększa ryzyko raka jelita grubego?
Tak, zwłaszcza przy długim czasie trwania choroby (ponad 8–10 lat), rozległym zajęciu jelita lub dysplazji. Dlatego ważne są chemoprewencja mesalazyną oraz regularne kontrolne kolonoskopie z biopsją.
Jak wygląda dieta przy WZJG?
Nie ma jednej diety leczniczej. W zaostrzeniu zwykle zaleca się dietę lekkostrawną, w remisji urozmaiconą, dostosowaną do tolerancji, z dbałością o zapobieganie niedoborom (m.in. żelaza). Dietę warto ustalać z dietetykiem i lekarzem.
Patrz też: choroba Leśniowskiego-Crohna, zespół jelita drażliwego (IBS), rak jelita grubego, kolonoskopia.
