Gastroskopia to endoskopowe badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego — przełyku, żołądka i dwunastnicy. Nazywana jest też panendoskopią lub, z medyczna, ezofagogastroduodenoskopią (EGD). Lekarz wprowadza przez usta giętki przewód zakończony kamerą (gastroskop) i na bieżąco ogląda śluzówkę na ekranie. To najdokładniejsza metoda oceny tej okolicy: pozwala nie tylko obejrzeć zmiany, ale też pobrać wycinki do badania (biopsja) i sprawdzić obecność bakterii Helicobacter pylori. Samo badanie trwa zwykle 5–10 minut.
Co to jest i co ocenia gastroskopia
Gastroskop przesuwany jest kolejno przez trzy odcinki: przełyk → żołądek → dwunastnicę. Dzięki temu jednym badaniem można ocenić m.in.:
- stan błony śluzowej i ewentualne stany zapalne (zapalenie przełyku, żołądka, dwunastnicy),
- wrzody żołądka i dwunastnicy oraz ich powikłania,
- zmiany typowe dla choroby refluksowej i przełyku Barretta,
- polipy, nadżerki, zwężenia i zmiany podejrzane o charakter nowotworowy,
- źródło krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Wskazania — kiedy wykonać badanie
Gastroskopię wykonuje się, gdy objawy lub wyniki badań sugerują chorobę górnego odcinka przewodu pokarmowego. Typowe wskazania to:
- uporczywe bóle nadbrzusza i niestrawność (dyspepsja) niereagujące na leczenie,
- zgaga i refluks oporne na leki lub długotrwałe,
- trudności lub ból przy połykaniu (dysfagia, odynofagia),
- nawracające nudności i wymioty,
- podejrzenie choroby wrzodowej lub zakażenia Helicobacter pylori,
- niedokrwistość z niedoboru żelaza bez wyraźnej przyczyny,
- nadzór po leczeniu wrzodów, w przełyku Barretta lub przy obciążeniu nowotworowym.
Objawy alarmowe — kiedy pilnie
Część objawów wymaga pilnej gastroskopii, bo może świadczyć o krwawieniu, zwężeniu lub zmianie nowotworowej. Należą do nich:
- krwawienie z górnego odcinka — wymioty fusowate lub krwiste, smoliste (czarne) stolce,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- postępujące trudności z połykaniem, uczucie zatrzymywania się pokarmu,
- niedokrwistość,
- silny ból w nadbrzuszu budzący w nocy.
Warto wiedzieć, że u osób poniżej 45. roku życia z samą niestrawnością, bez objawów alarmowych, gastroskopia zwykle nie jest pierwszym krokiem — stosuje się wtedy nieinwazyjną diagnostykę Helicobacter pylori i leczenie próbne. Nowe dolegliwości u osób starszych oraz każdy objaw alarmowy przemawiają za badaniem endoskopowym.
Przygotowanie do gastroskopii
Aby lekarz mógł ocenić śluzówkę, żołądek musi być pusty. Badanie wykonuje się na czczo, według poniższego schematu — dokładne godziny zawsze podaje placówka.
| Kiedy | Co robić |
|---|---|
| Ok. 6 godzin przed | Ostatni posiłek — potem nie należy już nic jeść. |
| Ok. 4 godziny przed | Powstrzymanie się od picia (chyba że placówka pozwoli na łyk wody z lekami). |
| Kilka godzin przed | Nie palić papierosów (zwiększają wydzielanie śliny i soku żołądkowego). |
Leki przyjmowane na stałe należy omówić z lekarzem wcześniej — zwłaszcza leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, preparaty cukrzycowe oraz inhibitory pompy protonowej (IPP), które mogą zafałszować test na Helicobacter pylori. Na badanie w sedacji lub znieczuleniu ogólnym trzeba przyjść z osobą towarzyszącą.
Jak przebiega badanie
Pacjent kładzie się na lewym boku. Między zęby zakłada się plastikowy ustnik, który chroni aparat i ułatwia jego wprowadzenie. Lekarz przeprowadza gastroskop przez jamę ustną i gardło do przełyku, a następnie do żołądka i dwunastnicy, delikatnie podając powietrze, aby rozprężyć ściany i lepiej ocenić śluzówkę. W trakcie badania można poczuć odbijanie, wzdęcie lub ucisk — to naturalne i szybko mija. Całość trwa zwykle 5–10 minut.
Znieczulenie
Gastroskopię najczęściej wykonuje się w znieczuleniu miejscowym: gardło znieczula się aerozolem, co łagodzi dyskomfort i tłumi odruch wymiotny. Na życzenie lub przy wskazaniach badanie można wykonać w sedacji dożylnej (płytki sen) albo w znieczuleniu ogólnym, zapewniających pełny komfort. Po sedacji lub znieczuleniu ogólnym tego dnia nie wolno prowadzić pojazdów ani podejmować decyzji wymagających pełnej sprawności.
Co wykrywa i jakie zabiegi umożliwia
Gastroskopia to nie tylko oglądanie. W trakcie tego samego badania lekarz może:
- pobrać wycinki (biopsja) do badania histopatologicznego — decydującego o charakterze zmiany,
- wykonać test ureazowy potwierdzający zakażenie Helicobacter pylori,
- zatamować krwawienie (np. z wrzodu lub żylaków przełyku),
- usunąć polip, poszerzyć zwężenie, założyć protezę.
Wynik opisowy badania pacjent otrzymuje zwykle od razu, natomiast wynik histopatologiczny pobranych wycinków jest dostępny po kilku–kilkunastu dniach i to on ostatecznie określa charakter zmian.
Po badaniu
Przez około 2 godziny po gastroskopii nie należy jeść ani pić, dopóki nie ustąpi znieczulenie gardła — inaczej rośnie ryzyko zachłyśnięcia. Przez pewien czas gardło może drapać lub piec, mogą utrzymywać się wzdęcia i odbijanie. Po sedacji potrzebny jest odpoczynek i powrót do domu pod opieką osoby towarzyszącej.
Bezpieczeństwo i powikłania
Gastroskopia jest badaniem bezpiecznym, a poważne powikłania są rzadkie. Należą do nich krwawienie (najczęściej po biopsji lub zabiegu), bardzo rzadko perforacja (przedziurawienie) ściany przewodu pokarmowego oraz powikłania związane z sedacją. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają po badaniu: silny ból brzucha lub w klatce piersiowej, gorączka, wymioty z krwią lub czarne, smoliste stolce.
Gastroskopia a kolonoskopia
Obie procedury to badania endoskopowe, ale dotyczą różnych odcinków przewodu pokarmowego. Gastroskopia ocenia górny odcinek (przełyk, żołądek, dwunastnicę) i wprowadzana jest przez usta. Kolonoskopia ocenia dolny odcinek — jelito grube — i wprowadzana jest przez odbyt, wymagając wcześniejszego oczyszczenia jelita środkiem przeczyszczającym. Bywają wykonywane tego samego dnia (panendoskopia górna i dolna), gdy trzeba zdiagnozować np. niedokrwistość o niejasnej przyczynie.
Alternatywy dla gastroskopii
Gastroskopia pozostaje badaniem referencyjnym górnego odcinka, ale w wybranych sytuacjach stosuje się też:
- nieinwazyjne testy na Helicobacter pylori (test oddechowy, antygen w kale) — przydatne w diagnostyce zakażenia, ale nie oceniają śluzówki,
- endoskopię kapsułkową — służy głównie do oceny jelita cienkiego, nie zastępuje gastroskopii,
- badania obrazowe (RTG z kontrastem, TK) — pomocnicze, bez możliwości biopsji.
Najczęściej zadawane pytania
Czy gastroskopia boli?
Badanie nie jest bolesne, choć bywa nieprzyjemne z powodu odruchu wymiotnego i uczucia rozpierania. Znieczulenie miejscowe gardła łagodzi dyskomfort, a w sedacji dożylnej lub znieczuleniu ogólnym pacjent nie odczuwa badania. Całość trwa zwykle 5–10 minut.
Ile godzin przed gastroskopią być na czczo?
Zwykle nie należy jeść przez około 6 godzin, a pić przez około 4 godziny przed badaniem. Kilka godzin wcześniej trzeba też powstrzymać się od palenia. Dokładny czas oraz zasady przyjęcia stałych leków podaje placówka wykonująca badanie.
Czy po gastroskopii można jeść?
Przez około 2 godziny po badaniu nie należy jeść ani pić, dopóki nie ustąpi znieczulenie gardła, aby uniknąć zachłyśnięcia. Później zwykle można wrócić do normalnego odżywiania, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Czy podczas gastroskopii pobiera się wycinki?
Tak, jeśli jest to potrzebne. W trakcie badania lekarz może pobrać wycinki błony śluzowej do badania histopatologicznego oraz wykonać test na obecność Helicobacter pylori. Pobranie wycinków jest bezbolesne.
Czy gastroskopię trzeba powtarzać?
Zależy to od rozpoznania. Przy prawidłowym wyniku badania zwykle nie powtarza się rutynowo. Nadzór endoskopowy (co pewien czas) zalecany jest m.in. w przełyku Barretta, po niektórych zmianach żołądka czy po leczeniu wrzodów — termin ustala lekarz.
Patrz też: refluks żołądkowo-przełykowy, wrzody żołądka, Helicobacter pylori, kolonoskopia.
