Gastroskopia to endoskopowe badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego - przełyku, żołądka i dwunastnicy. Nazywana jest też panendoskopią lub, z medyczna, ezofagogastroduodenoskopią (EGD). Lekarz wprowadza przez usta giętki przewód zakończony kamerą (gastroskop) i na bieżąco ogląda śluzówkę na ekranie. To podstawowa metoda bezpośredniej oceny tej okolicy: pozwala nie tylko obejrzeć zmiany, ale też pobrać wycinki do badania (biopsja) i sprawdzić obecność bakterii Helicobacter pylori. Samo badanie trwa zwykle 5–10 minut.
Co to jest i co ocenia gastroskopia
Gastroskop przesuwany jest kolejno przez trzy odcinki: przełyk → żołądek → dwunastnicę. Dzięki temu jednym badaniem można ocenić m.in.:
- stan błony śluzowej i ewentualne stany zapalne (zapalenie przełyku, żołądka, dwunastnicy),
- wrzody żołądka i dwunastnicy oraz ich powikłania,
- zmiany typowe dla choroby refluksowej i przełyku Barretta,
- polipy, nadżerki, zwężenia i zmiany podejrzane o charakter nowotworowy,
- źródło krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Wskazania - kiedy wykonać badanie
Gastroskopię wykonuje się, gdy objawy lub wyniki badań sugerują chorobę górnego odcinka przewodu pokarmowego. Typowe wskazania to:
- uporczywe bóle nadbrzusza i niestrawność (dyspepsja) niereagujące na leczenie,
- zgaga i refluks niereagujące na leczenie, nawracające po odstawieniu leków lub z objawami alarmowymi,
- trudności lub ból przy połykaniu (dysfagia, odynofagia),
- nawracające nudności i wymioty,
- podejrzenie choroby wrzodowej lub zakażenia Helicobacter pylori,
- niedokrwistość z niedoboru żelaza bez wyraźnej przyczyny,
- kontrola po wrzodzie żołądka (zwłaszcza gdy jego wygląd budził wątpliwości) oraz nadzór w przełyku Barretta i przy zaawansowanym zaniku lub metaplazji jelitowej żołądka.
Objawy alarmowe - kiedy pilnie
Część objawów wymaga oceny lekarskiej bez zwłoki i zwykle gastroskopii, bo może świadczyć o krwawieniu, zwężeniu lub zmianie nowotworowej. Należą do nich:
- krwawienie z górnego odcinka - wymioty fusowate lub krwiste, smoliste (czarne) stolce; wymaga to natychmiastowej pomocy w szpitalu,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- postępujące trudności z połykaniem, uczucie zatrzymywania się pokarmu,
- niedokrwistość (zwłaszcza z niedoboru żelaza),
- uporczywe, nawracające wymioty.
Warto wiedzieć, że u osób młodszych (wg wytycznych ACG/CAG 2017 poniżej 60. roku życia; inne wytyczne stosują niższy próg) z samą niestrawnością, bez objawów alarmowych, gastroskopia zwykle nie jest pierwszym krokiem - często zaczyna się od nieinwazyjnego badania w kierunku Helicobacter pylori i leczenia zakażenia, jeśli je wykryto. U osób starszych oraz przy objawach alarmowych lekarz częściej decyduje się na badanie endoskopowe.
Przygotowanie do gastroskopii
Aby lekarz mógł ocenić śluzówkę, żołądek musi być pusty. Badanie wykonuje się na czczo, według poniższego schematu - dokładne godziny zawsze podaje placówka.
| Kiedy | Co robić |
|---|---|
| Ok. 6 godzin przed | Ostatni lekki posiłek - potem nie należy już nic jeść. Po obfitym lub tłustym posiłku placówka może zalecić dłuższą przerwę. |
| Ok. 2 godziny przed | Ostatnie płyny przejrzyste (woda, bez mleka); potem powstrzymanie się od picia (chyba że placówka pozwoli na łyk wody z lekami). |
| W dniu badania | Lepiej nie palić papierosów - zastosuj się do zaleceń placówki. |
Leki przyjmowane na stałe należy omówić z lekarzem wcześniej - zwłaszcza leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, preparaty cukrzycowe oraz inhibitory pompy protonowej (IPP), które mogą zafałszować test na Helicobacter pylori (zwykle odstawia się je na ok. 2 tygodnie przed testem, wyłącznie za zgodą lekarza; antybiotyki i preparaty bizmutu na ok. 4 tygodnie). Na badanie w sedacji lub znieczuleniu ogólnym trzeba przyjść z osobą towarzyszącą.
Jak przebiega badanie
Pacjent kładzie się na lewym boku. Między zęby zakłada się plastikowy ustnik, który chroni aparat i ułatwia jego wprowadzenie. Lekarz przeprowadza gastroskop przez jamę ustną i gardło do przełyku, a następnie do żołądka i dwunastnicy, delikatnie podając powietrze, aby rozprężyć ściany i lepiej ocenić śluzówkę. W trakcie badania można poczuć odbijanie, wzdęcie lub ucisk - to naturalne i szybko mija. Całość trwa zwykle 5–10 minut.
Znieczulenie
Gastroskopię najczęściej wykonuje się w znieczuleniu miejscowym: gardło znieczula się aerozolem, co łagodzi dyskomfort i tłumi odruch wymiotny. Na życzenie lub przy wskazaniach badanie można wykonać w sedacji dożylnej (płytki sen) albo w znieczuleniu ogólnym, zapewniających pełny komfort. Po sedacji lub znieczuleniu ogólnym tego dnia nie wolno prowadzić pojazdów ani podejmować decyzji wymagających pełnej sprawności.
Co wykrywa i jakie zabiegi umożliwia
Gastroskopia to nie tylko oglądanie. W trakcie tego samego badania lekarz może:
- pobrać wycinki (biopsja) do badania histopatologicznego - decydującego o charakterze zmiany,
- wykonać test ureazowy wykrywający zakażenie Helicobacter pylori (może wypaść fałszywie ujemnie po IPP, antybiotykach lub przy krwawieniu),
- zatamować krwawienie (np. z wrzodu lub żylaków przełyku),
- usunąć polip, poszerzyć zwężenie, założyć protezę.
Wynik opisowy badania pacjent otrzymuje zwykle od razu, natomiast wynik histopatologiczny pobranych wycinków jest zwykle dostępny po kilku–kilkunastu dniach roboczych, zależnie od pracowni, i to on ostatecznie określa charakter zmian.
Po badaniu
Po znieczuleniu gardła nie należy jeść ani pić, dopóki nie wróci czucie w gardle (dokładny czas podaje placówka) - inaczej rośnie ryzyko zachłyśnięcia. Przez pewien czas gardło może drapać lub piec, mogą utrzymywać się wzdęcia i odbijanie. Po sedacji potrzebny jest odpoczynek i powrót do domu pod opieką osoby towarzyszącej.
Bezpieczeństwo i powikłania
Gastroskopia diagnostyczna jest badaniem bezpiecznym, a poważne powikłania są rzadkie (w dużej ankiecie amerykańskiej z lat 70. - ok. 1,3 na 1000 gastroskopii; najczęstsze powikłania wiążą się z układem krążenia i oddychania, czyli zwykle z sedacją). Należą do nich krwawienie (najczęściej po biopsji lub zabiegu), bardzo rzadko perforacja (przedziurawienie) ściany przewodu pokarmowego oraz powikłania związane z sedacją. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają po badaniu: silny ból brzucha lub w klatce piersiowej, gorączka, wymioty z krwią lub czarne, smoliste stolce.
Gastroskopia a kolonoskopia
Obie procedury to badania endoskopowe, ale dotyczą różnych odcinków przewodu pokarmowego. Gastroskopia ocenia górny odcinek (przełyk, żołądek, dwunastnicę) i wprowadzana jest przez usta. Kolonoskopia ocenia dolny odcinek - jelito grube - i wprowadzana jest przez odbyt, wymagając wcześniejszego oczyszczenia jelita środkiem przeczyszczającym. Przy potwierdzonej niedokrwistości z niedoboru żelaza (zwłaszcza u mężczyzn i kobiet po menopauzie) wytyczne BSG 2021 zalecają zwykle ocenę górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego, a o zakresie badań decyduje lekarz; badania te bywają wykonywane tego samego dnia, zależnie od organizacji placówki.
Alternatywy dla gastroskopii
Gastroskopia pozostaje podstawowym badaniem górnego odcinka, ale w wybranych sytuacjach stosuje się też:
- nieinwazyjne testy na Helicobacter pylori (test oddechowy, antygen w kale) - przydatne w diagnostyce zakażenia, ale nie oceniają śluzówki,
- endoskopię kapsułkową - służy głównie do oceny jelita cienkiego; kapsuły sterowane magnetycznie do oceny żołądka istnieją, ale są mało dostępne i nie pozwalają pobrać wycinków, więc nie zastępują gastroskopii,
- badania obrazowe (RTG z kontrastem, TK) - pomocnicze, bez możliwości biopsji.
Najczęściej zadawane pytania
Czy gastroskopia boli?
Badanie zwykle nie jest bolesne, choć bywa nieprzyjemne z powodu odruchu wymiotnego i uczucia rozpierania. Znieczulenie miejscowe gardła łagodzi dyskomfort, a w sedacji dożylnej lub znieczuleniu ogólnym pacjent nie odczuwa badania. Całość trwa zwykle 5–10 minut.
Ile godzin przed gastroskopią być na czczo?
Zwykle ostatni lekki posiłek powinien być ok. 6 godzin przed badaniem, a płyny przejrzyste można pić do ok. 2 godzin przed. W dniu badania lepiej nie palić. Dokładny czas oraz zasady przyjęcia stałych leków podaje placówka wykonująca badanie.
Czy po gastroskopii można jeść?
Po znieczuleniu gardła nie należy jeść ani pić, dopóki nie wróci czucie w gardle (dokładny czas podaje placówka), aby uniknąć zachłyśnięcia. Później zwykle można wrócić do normalnego odżywiania, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Czy podczas gastroskopii pobiera się wycinki?
Tak, jeśli jest to potrzebne. W trakcie badania lekarz może pobrać wycinki błony śluzowej do badania histopatologicznego oraz wykonać test na obecność Helicobacter pylori. Pobranie wycinków jest zwykle niebolesne.
Czy gastroskopię trzeba powtarzać?
Zależy to od rozpoznania. Przy prawidłowym wyniku badania zwykle nie powtarza się rutynowo. Nadzór endoskopowy zalecany jest m.in. w przełyku Barretta bez dysplazji (zwykle co 3-5 lat, zależnie od długości zmienionego odcinka; przy dysplazji częściej), przy zaawansowanym zaniku lub metaplazji jelitowej żołądka oraz po niektórych wrzodach żołądka - termin ustala lekarz.
Patrz też: refluks żołądkowo-przełykowy, wrzody żołądka, Helicobacter pylori, kolonoskopia.
Źródła
- Katz PO i wsp. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol 2022;117(1):27-56 (PMID 34807007).
- Moayyedi P i wsp. ACG and CAG Clinical Guideline: Management of Dyspepsia. Am J Gastroenterol 2017;112(7):988-1013 (PMID 28631728).
- Shaheen NJ i wsp. Diagnosis and Management of Barrett’s Esophagus: An Updated ACG Guideline. Am J Gastroenterol 2022;117(4):559-587 (PMID 35354777).
- Weusten BLAM i wsp. Diagnosis and management of Barrett esophagus: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy 2023;55(12):1124-1146 (PMID 37813356).
- Dinis-Ribeiro M i wsp. Management of epithelial precancerous conditions and early neoplasia of the stomach (MAPS III): ESGE, EHMSG and ESP Guideline update 2025. Endoscopy 2025;57(5):504-554 (PMID 40112834). PMID 40112834
- Snook J i wsp. British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adults. Gut 2021;70(11):2030-2051 (PMID 34497146).
- Smith I i wsp. Perioperative fasting in adults and children: guidelines from the European Society of Anaesthesiology. Eur J Anaesthesiol 2011;28(8):556-569 (PMID 21712716); wytyczne dla znieczulenia, stosowane tu per analogiam do endoskopii.
- Coelho LGV i wsp. VTH Brazilian Consensus Conference on Helicobacter pylori infection. Arq Gastroenterol 2026;63:e26043 (PMID 42585493).
- Uotani T, Graham DY. Diagnosis of Helicobacter pylori using the rapid urease test. Ann Transl Med 2015;3(1):9 (PMID 25705641).
- Silvis SE i wsp. Endoscopic complications. Results of the 1974 American Society for Gastrointestinal Endoscopy Survey. JAMA 1976;235(9):928-930 (PMID 128642).
- Levy I, Gralnek IM. Complications of diagnostic colonoscopy, upper endoscopy, and enteroscopy. Best Pract Res Clin Gastroenterol 2016;30(5):705-718 (PMID 27931631).




