Helicobacter pylori to bakteria zdolna do przetrwania w kwaśnym środowisku żołądka, gdzie kolonizuje błonę śluzową. Jest najczęstszą przyczyną choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, a także uznanym czynnikiem ryzyka raka żołądka i chłoniaka MALT. Zakażenie jest bardzo częste, często przebiega bezobjawowo, a jego wykrycie i skuteczne leczenie (eradykacja) pozwala wygoić wrzody i zmniejszyć ryzyko groźnych powikłań. O rozpoznaniu i leczeniu zawsze decyduje lekarz.
Dlaczego H. pylori jest groźna
Bakteria uszkadza warstwę ochronną śluzu i wywołuje przewlekły stan zapalny żołądka. Skutki mogą obejmować:
- chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy (patrz wrzody żołądka),
- przewlekłe i zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka,
- zwiększone ryzyko raka żołądka oraz rzadkiego chłoniaka MALT,
- u części osób dyspepsję (niestrawność) bez zmian organicznych.
Jak dochodzi do zakażenia
Do zakażenia dochodzi zwykle w dzieciństwie, drogą pokarmową (ślina, zanieczyszczona woda i żywność, bliski kontakt domowy). Rozpowszechnienie jest wysokie — dotyczy znacznej części dorosłej populacji, choć u większości zakażonych nie rozwiną się poważne powikłania.
Objawy zakażenia
Większość zakażonych nie ma objawów. Gdy się pojawiają, są niespecyficzne:
- ból lub pieczenie w nadbrzuszu (zwłaszcza na czczo lub w nocy),
- uczucie pełności, wczesne nasycenie, wzdęcia,
- nudności, brak apetytu,
- objawy choroby wrzodowej.
Objawy alarmowe wymagające pilnej diagnostyki (najczęściej gastroskopii): smoliste stolce lub wymioty fusowate (krwawienie), niedokrwistość, chudnięcie, trudności w połykaniu, wymioty utrzymujące się, wiek powyżej 45–50 lat z nowymi objawami.
Diagnostyka — jak wykryć H. pylori
Testy dzielą się na nieinwazyjne i wykonywane podczas gastroskopii:
- Test oddechowy mocznikowy (z mocznikiem znakowanym 13C lub 14C) — dokładny, wygodny, dobry również do kontroli po leczeniu.
- Antygen H. pylori w kale — wiarygodny test nieinwazyjny.
- Test ureazowy, badanie histologiczne, hodowla — z wycinków pobranych podczas gastroskopii (metoda z wyboru, gdy i tak jest wskazanie do endoskopii).
- Serologia (przeciwciała we krwi) — ograniczona: nie odróżnia zakażenia aktywnego od przebytego, nie służy do kontroli skuteczności leczenia.
Ważne przed badaniem: aby uniknąć wyniku fałszywie ujemnego, przed testem oddechowym lub kałowym należy odstawić inhibitory pompy protonowej (IPP) na około 2 tygodnie, a antybiotyki i preparaty bizmutu na około 4 tygodnie (zgodnie z zaleceniem lekarza).
Leczenie — eradykacja zakażenia
Leczenie polega na jednoczesnym podaniu leku hamującego wydzielanie kwasu (IPP) i antybiotyków, często z dodatkiem bizmutu. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii:
- Terapia poczwórna z bizmutem (schemat I wyboru), 14 dni — IPP + cytrynian bizmutu + metronidazol + tetracyklina.
- Terapia poczwórna bez bizmutu — IPP + amoksycylina + klarytromycyna + metronidazol lub tynidazol.
- Klasyczna terapia potrójna (IPP + dwa antybiotyki) — stosowana coraz rzadziej ze względu na rosnącą oporność na klarytromycynę.
Kluczem do skuteczności jest przyjęcie pełnej, zwykle 14-dniowej kuracji zgodnie z zaleceniami — przerwanie leczenia sprzyja oporności bakterii. Dobór schematu, dawek i czasu trwania ustala lekarz, uwzględniając wcześniejsze antybiotykoterapie i uczulenia. Probiotyki bywają stosowane pomocniczo, by ograniczyć działania niepożądane antybiotyków, ale nie zastępują eradykacji.
Kontrola po leczeniu
Skuteczność eradykacji należy potwierdzić — najlepiej testem oddechowym lub antygenem w kale, wykonanym co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu antybiotyków i po odstawieniu IPP. Do kontroli nie stosuje się serologii, ponieważ przeciwciała utrzymują się długo mimo wyleczenia.
Kogo warto badać
- osoby z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy (obecną lub przebytą),
- z dyspepsją wymagającą diagnostyki,
- po resekcji wczesnego raka żołądka lub z chłoniakiem MALT,
- z niewyjaśnioną niedokrwistością z niedoboru żelaza,
- przy długotrwałym przyjmowaniu leków z grupy NLPZ (indywidualnie),
- krewni pierwszego stopnia osób z rakiem żołądka.
Najczęściej zadawane pytania
Jak można się zarazić Helicobacter pylori?
Do zakażenia dochodzi zwykle w dzieciństwie, drogą pokarmową — przez ślinę, zanieczyszczoną wodę lub żywność oraz bliski kontakt w gospodarstwie domowym. Zakażenie jest częste w populacji dorosłych.
Jaki test na H. pylori jest najlepszy?
Wśród metod nieinwazyjnych dokładne i wygodne są test oddechowy mocznikowy oraz antygen w kale. Podczas gastroskopii wykonuje się test ureazowy, badanie histologiczne lub hodowlę. Serologia jest ograniczona, bo nie odróżnia zakażenia aktywnego od przebytego.
Czy przed testem trzeba odstawić leki?
Tak. Przed testem oddechowym lub kałowym zwykle odstawia się inhibitory pompy protonowej na około 2 tygodnie, a antybiotyki i preparaty bizmutu na około 4 tygodnie, by uniknąć wyniku fałszywie ujemnego. Szczegóły ustala lekarz.
Jak wygląda leczenie zakażenia?
Stosuje się kilkulekowe schematy eradykacji, najczęściej 14-dniową terapię poczwórną z bizmutem (IPP + bizmut + metronidazol + tetracyklina). Ważne jest przyjęcie pełnej kuracji, bo jej przerwanie sprzyja oporności bakterii. Schemat dobiera lekarz.
Jak sprawdzić, czy leczenie było skuteczne?
Skuteczność potwierdza się testem oddechowym lub antygenem w kale, wykonanym co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu antybiotyków i po odstawieniu IPP. Serologia nie nadaje się do kontroli leczenia.
Patrz też: wrzody żołądka, refluks żołądkowo-przełykowy, zgaga.
Źródła
Treść tego artykułu opracowano i zweryfikowano faktograficznie na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych oraz źródeł urzędowych:
- Management of Helicobacter pylori infection: the Maastricht VI/Florence Consensus Report (2022), Gut
- Polskie Towarzystwo Gastroenterologii (PTG-E) — wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia zakażenia Helicobacter pylori
- Medycyna Praktyczna (mp.pl)
