Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekła, nieswoista choroba zapalna jelit (IBD) o przebiegu z okresami zaostrzeń i remisji. W odróżnieniu od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego może zajmować dowolny odcinek przewodu pokarmowego - od jamy ustnej po odbyt - najczęściej końcowy odcinek jelita cienkiego i jelito grube. Zmiany są odcinkowe (zdrowe fragmenty przeplatają się z chorymi) i obejmują całą grubość ściany jelita, co sprzyja powikłaniom takim jak zwężenia i przetoki. Choroby nie da się trwale wyleczyć, ale nowoczesne leczenie pozwala uzyskać i utrzymać remisję. Rozpoznanie i terapię prowadzi gastroenterolog.
Objawy
- Przewlekła biegunka (czasem z domieszką krwi lub śluzu),
- ból brzucha - często w prawym dolnym kwadrancie,
- niezamierzona utrata masy ciała, brak apetytu,
- osłabienie, przewlekłe zmęczenie, stany podgorączkowe,
- zmiany okołoodbytnicze (przetoki, ropnie, szczeliny) - dość charakterystyczne dla tej choroby,
- objawy pozajelitowe: bóle i zapalenia stawów, zmiany skórne, zapalenie błony naczyniowej oka, zmiany w wątrobie i drogach żółciowych.
U dzieci choroba może objawiać się zahamowaniem wzrostu i opóźnieniem dojrzewania.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Przyczyna jest złożona: nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego na mikrobiom jelitowy u osób z predyspozycją genetyczną (występowanie choroby w rodzinie zwiększa ryzyko), modyfikowana przez czynniki środowiskowe. Istotny, potwierdzony czynnik to palenie tytoniu, które zwiększa ryzyko choroby Leśniowskiego-Crohna i pogarsza jej przebieg (m.in. nasila nawroty po operacji) - zaprzestanie palenia jest ważnym elementem leczenia.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się na połączeniu badań:
- Kolonoskopia z oceną końcowego odcinka jelita krętego i pobraniem wycinków (histopatologia) - podstawa; pozwala ocenić zmiany i pobrać materiał (patrz kolonoskopia).
- Badania obrazowe (ECCO-ESGAR 2019): rezonans magnetyczny (enterografia MR), tomografia, USG jelit - ocena jelita cienkiego i powikłań.
- Kalprotektyna w kale - marker zapalenia w jelicie, pomocny w rozpoznaniu i monitorowaniu aktywności choroby, ale nieswoisty dla choroby Crohna.
- Badania kału w kierunku zakażeń (w tym Clostridioides difficile) - przed rozpoznaniem wyklucza się zakażenia jelitowe (ECCO 2016).
- Badania krwi: CRP, morfologia (niedokrwistość), markery niedoborów (żelazo, witamina B12, witamina D).
Leczenie
Celem jest opanowanie zaostrzeń, utrzymanie remisji i zapobieganie powikłaniom oraz - coraz częściej - osiągnięcie zagojenia zmian w jelicie, potwierdzonego badaniami (kalprotektyna, endoskopia lub obrazowanie), a nie tylko ustąpieniem objawów. Terapię dobiera lekarz w zależności od lokalizacji, ciężkości i przebiegu.
- Glikokortykosteroidy (w tym budezonid o działaniu miejscowym, stosowany w lekkiej i umiarkowanej chorobie krętniczo-kątniczej) - do opanowania zaostrzeń, nie do leczenia podtrzymującego (ECCO 2024).
- Leki immunosupresyjne: azatiopryna oraz, w wybranych sytuacjach, metotreksat podawany pozajelitowo - leczenie podtrzymujące.
- Leki biologiczne i celowane: anty-TNF (infliksymab, adalimumab), lek antyintegrynowy wedolizumab, leki hamujące interleukiny (ustekinumab, ryzankizumab, a według rejestracji także m.in. mirikizumab i gusełkumab) oraz inhibitor kinaz JAK upadacytynib - w postaci umiarkowanej i ciężkiej lub opornej na leczenie klasyczne. Mirikizumab i gusełkumab zarejestrowano w tej chorobie po opublikowaniu wytycznych ECCO 2024, więc nie są w nich omówione. Które z nich są dostępne i refundowane, zależy od aktualnych przepisów i programu lekowego. W przypadku infliksymabu połączenie z azatiopryną bywa skuteczniejsze niż sam infliksymab lub sama azatiopryna (badanie SONIC). Przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego lub biologicznego sprawdza się, czy pacjent nie ma utajonej gruźlicy ani zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B (ECCO 2021).
- Leczenie chirurgiczne: resekcja zmienionego odcinka, drenaż ropni, leczenie przetok. W nowszych badaniach populacyjnych (metaanaliza Tsai i wsp., 2021) operację przechodzi około 18% chorych w ciągu 5 lat i około 26% w ciągu 10 lat od rozpoznania, a ryzyko maleje wraz z rozwojem leczenia. Zabieg nie leczy choroby trwale, zmiany mogą nawracać.
Dieta i styl życia
Nie istnieje jedna „dieta cud” na chorobę Leśniowskiego-Crohna - sposób odżywiania dostosowuje się indywidualnie do fazy choroby, lokalizacji zmian i tolerancji. Przy zwężeniu jelita z objawami niedrożności stosuje się dietę o zmienionej konsystencji, a czasem leczenie żywieniowe; diet eliminacyjnych nie zaleca się do wywołania remisji (ESPEN). Kluczowe jest zapobieganie niedożywieniu i niedoborom (żelazo, witamina B12, witamina D) oraz - w razie potrzeby - leczenie żywieniowe. U dzieci wyłączne żywienie dojelitowe jest uznaną metodą wywołania remisji (ECCO-ESPGHAN 2021), a u dorosłych bywa rozważane w wybranych sytuacjach. Palenie pogarsza przebieg choroby, dlatego lekarz zachęca do jego zaprzestania.
Kiedy zgłosić się do lekarza
- przewlekła biegunka utrzymująca się tygodniami, zwłaszcza z krwią,
- uporczywy ból brzucha z chudnięciem i osłabieniem,
- zmiany okołoodbytnicze (przetoki, ropnie),
- objawy alarmowe: gorączka, obfite krwawienie, silny ból z zatrzymaniem gazów i stolca (możliwa niedrożność).
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się choroba Crohna od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?
Choroba Leśniowskiego-Crohna może zająć dowolny odcinek przewodu pokarmowego, daje zmiany odcinkowe i pełnościenne oraz sprzyja przetokom i zwężeniom. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego ogranicza się do jelita grubego, zaczyna od odbytnicy, zmiany są ciągłe i dotyczą błony śluzowej. O rozpoznaniu decyduje całość badań.
Czy chorobę Crohna można wyleczyć?
Nie da się jej trwale wyleczyć, ale nowoczesne leczenie (leki immunosupresyjne i biologiczne, w razie potrzeby chirurgia) pozwala uzyskać i utrzymać długotrwałą remisję oraz zapobiegać powikłaniom.
Do czego służy kalprotektyna?
Kalprotektyna w kale to marker stanu zapalnego w jelicie. Pomaga odróżnić chorobę zapalną jelit od zaburzeń czynnościowych oraz monitorować aktywność choroby i skuteczność leczenia, ale sama nie rozpoznaje choroby Crohna, bo podwyższa się też w innych stanach zapalnych jelita.
Czy dieta leczy chorobę Crohna?
Nie zastępuje leczenia. Nie ma jednej diety leczniczej - dostosowuje się ją do aktywności choroby i tolerancji, dbając o zapobieganie niedożywieniu i niedoborom. U dzieci wyłączne żywienie dojelitowe jest uznaną metodą wywołania remisji.
Czy palenie ma znaczenie?
Tak. Palenie tytoniu zwiększa ryzyko choroby Leśniowskiego-Crohna i pogarsza jej przebieg, dlatego zaprzestanie palenia jest ważnym elementem leczenia.
Patrz też: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół jelita drażliwego (IBS), kolonoskopia, biegunka.
Zobacz też: Kalprotektyna w kale - normy, podwyższona, interpretacja wyniku
Źródła
- Gordon H i wsp. ECCO Guidelines on Therapeutics in Crohn’s Disease: Medical Treatment. J Crohns Colitis 2024;18(10):1531-1555 (PMID 38877997).
- Gomollón F i wsp. 3rd European Evidence-based Consensus on the Diagnosis and Management of Crohn’s Disease 2016: Part 1. J Crohns Colitis 2017;11(1):3-25 (PMID 27660341).
- Colombel JF i wsp. Infliximab, azathioprine, or combination therapy for Crohn’s disease (SONIC). N Engl J Med 2010;362(15):1383-1395 (PMID 20393175).
- Tsai L i wsp. Contemporary risk of surgery in patients with ulcerative colitis and Crohn’s disease: a meta-analysis of population-based cohorts. Clin Gastroenterol Hepatol 2021;19(10):2031-2045 (PMID 33127595).
- Bischoff SC i wsp. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in inflammatory bowel disease. Clin Nutr 2020;39(3):632-653 (PMID 32029281); aktualizacja: Clin Nutr 2023;42(3):352-379 (PMID 36739756).
- Kucharzik T i wsp. ECCO Guidelines on the Prevention, Diagnosis, and Management of Infections in Inflammatory Bowel Disease. J Crohns Colitis 2021;15(6):879-913 (PMID 33730753).
- van Rheenen PF i wsp. The Medical Management of Paediatric Crohn’s Disease: an ECCO-ESPGHAN Guideline Update. J Crohns Colitis 2021;15(2):171-194 (PMID 33026087).
- Maaser C i wsp. ECCO-ESGAR Guideline for Diagnostic Assessment in IBD Part 1. J Crohns Colitis 2019;13(2):144-164 (PMID 30137275). PMID 30137275
Identyfikatory publikacji sprawdziliśmy 24 października 2026 roku. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.




