Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekła, nieswoista choroba zapalna jelit (IBD) o przebiegu z okresami zaostrzeń i remisji. W odróżnieniu od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego może zajmować dowolny odcinek przewodu pokarmowego — od jamy ustnej po odbyt — najczęściej końcowy odcinek jelita cienkiego i jelito grube. Zmiany są odcinkowe (zdrowe fragmenty przeplatają się z chorymi) i obejmują całą grubość ściany jelita, co sprzyja powikłaniom takim jak zwężenia i przetoki. Choroby nie da się trwale wyleczyć, ale nowoczesne leczenie pozwala uzyskać i utrzymać remisję. Rozpoznanie i terapię prowadzi gastroenterolog.
Objawy
- Przewlekła biegunka (czasem z domieszką krwi lub śluzu),
- ból brzucha — często w prawym dolnym kwadrancie,
- niezamierzona utrata masy ciała, brak apetytu,
- osłabienie, przewlekłe zmęczenie, stany podgorączkowe,
- zmiany okołoodbytnicze (przetoki, ropnie, szczeliny) — dość charakterystyczne dla tej choroby,
- objawy pozajelitowe: bóle i zapalenia stawów, zmiany skórne, zapalenie błony naczyniowej oka, zmiany w wątrobie i drogach żółciowych.
U dzieci choroba może objawiać się zahamowaniem wzrostu i opóźnieniem dojrzewania.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Przyczyna jest złożona: nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego na mikrobiom jelitowy u osób z predyspozycją genetyczną, modyfikowana przez czynniki środowiskowe. Istotny, potwierdzony czynnik to palenie tytoniu, które zwiększa ryzyko choroby Leśniowskiego-Crohna i pogarsza jej przebieg — zaprzestanie palenia jest ważnym elementem leczenia.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się na połączeniu badań:
- Kolonoskopia z pobraniem wycinków (histopatologia) — podstawa; pozwala ocenić zmiany i pobrać materiał (patrz kolonoskopia).
- Badania obrazowe: rezonans magnetyczny (enterografia MR), tomografia, USG jelit — ocena jelita cienkiego i powikłań.
- Kalprotektyna w kale — marker zapalenia w jelicie, pomocny w rozpoznaniu i monitorowaniu aktywności choroby.
- Badania krwi: CRP, morfologia (niedokrwistość), markery niedoborów (żelazo, witamina B12, witamina D).
Leczenie
Celem jest opanowanie zaostrzeń, utrzymanie remisji i zapobieganie powikłaniom oraz — coraz częściej — gojenie śluzówki. Terapię dobiera lekarz w zależności od lokalizacji, ciężkości i przebiegu.
- Glikokortykosteroidy (w tym budezonid o działaniu miejscowym) — do opanowania zaostrzeń, nie do leczenia podtrzymującego.
- Leki immunosupresyjne: azatiopryna, w wybranych sytuacjach metotreksat — leczenie podtrzymujące.
- Leki biologiczne: anty-TNF (infliksymab, adalimumab, golimumab), lek antyintegrynowy wedolizumab, lek anty-IL-12/23 ustekinumab — w postaci umiarkowanej i ciężkiej lub opornej na leczenie klasyczne. Leczenie skojarzone anty-TNF z lekiem immunosupresyjnym bywa skuteczniejsze niż monoterapia.
- Leczenie chirurgiczne: resekcja zmienionego odcinka, drenaż ropni, leczenie przetok — u znacznej części chorych konieczne, choć nie leczy choroby trwale (zmiany mogą nawracać).
Dieta i styl życia
Nie istnieje jedna „dieta cud” na chorobę Leśniowskiego-Crohna — sposób odżywiania dostosowuje się indywidualnie do fazy choroby, lokalizacji zmian i tolerancji. W zaostrzeniu zwykle zaleca się dietę lekkostrawną, ubogą w błonnik nierozpuszczalny; w remisji dietę urozmaiconą. Kluczowe jest zapobieganie niedożywieniu i niedoborom (żelazo, witamina B12, witamina D) oraz — w razie potrzeby — leczenie żywieniowe. U dzieci stosuje się niekiedy wyłączne żywienie dojelitowe do indukcji remisji. Zaprzestanie palenia poprawia rokowanie.
Kiedy zgłosić się do lekarza
- przewlekła biegunka utrzymująca się tygodniami, zwłaszcza z krwią,
- uporczywy ból brzucha z chudnięciem i osłabieniem,
- zmiany okołoodbytnicze (przetoki, ropnie),
- objawy alarmowe: gorączka, obfite krwawienie, silny ból z zatrzymaniem gazów i stolca (możliwa niedrożność).
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się choroba Crohna od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?
Choroba Leśniowskiego-Crohna może zająć dowolny odcinek przewodu pokarmowego, daje zmiany odcinkowe i pełnościenne oraz sprzyja przetokom i zwężeniom. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego ogranicza się do jelita grubego, zaczyna od odbytnicy, zmiany są ciągłe i dotyczą błony śluzowej. O rozpoznaniu decyduje całość badań.
Czy chorobę Crohna można wyleczyć?
Nie da się jej trwale wyleczyć, ale nowoczesne leczenie (leki immunosupresyjne i biologiczne, w razie potrzeby chirurgia) pozwala uzyskać i utrzymać długotrwałą remisję oraz zapobiegać powikłaniom.
Do czego służy kalprotektyna?
Kalprotektyna w kale to marker stanu zapalnego w jelicie. Pomaga odróżnić chorobę zapalną jelit od zaburzeń czynnościowych oraz monitorować aktywność choroby i skuteczność leczenia.
Czy dieta leczy chorobę Crohna?
Nie zastępuje leczenia. Nie ma jednej diety leczniczej — dostosowuje się ją do fazy choroby i tolerancji, dbając o zapobieganie niedożywieniu i niedoborom. U dzieci bywa stosowane wyłączne żywienie dojelitowe do wywołania remisji.
Czy palenie ma znaczenie?
Tak. Palenie tytoniu zwiększa ryzyko choroby Leśniowskiego-Crohna i pogarsza jej przebieg, dlatego zaprzestanie palenia jest ważnym elementem leczenia.
Patrz też: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół jelita drażliwego (IBS), kolonoskopia, biegunka.
