Hashimoto (przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy)

Hashimoto (przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, choroba Hashimoto) to autoimmunologiczna choroba, w której własny układ odpornościowy atakuje komórki tarczycy. Z czasem prowadzi do niedoczynności tarczycy — najczęściej rozpoznawanej w Polsce i innych krajach z odpowiednią podażą jodu w diecie. Występuje 5-10× częściej u kobiet niż mężczyzn, najczęściej rozpoznawana między 30. a 50. rokiem życia.

Mechanizm choroby

W Hashimoto limfocyty (głównie typu T) naciekają tarczycę i niszczą tyreocyty (komórki produkujące hormony T3 i T4). Charakterystyczne są przeciwciała przeciw tyreoperoksydazie (anty-TPO) i przeciw tyreoglobulinie (anty-TG), wykrywane we krwi u 90-95% chorych. Proces ten trwa zwykle latami — od subklinicznej niedoczynności (TSH lekko podwyższone, FT4 w normie) do jawnej niedoczynności (TSH wysokie, FT4 obniżone).

Objawy

• Przewlekłe zmęczenie, senność, „mgła mózgowa”
• Przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety
• Zaparcia
• Suchość skóry i wypadanie włosów
• Zaburzenia cyklu miesiączkowego, niepłodność
• Wrażliwość na zimno, niska tolerancja chłodu
• Spowolnione tętno, niskie ciśnienie
• Obrzęki (zwłaszcza twarzy, powiek)
• Depresja, obniżony nastrój

Objawy mogą być niespecyficzne i nasilać się stopniowo — wielu pacjentów funkcjonuje latami z subkliniczną niedoczynnością przed rozpoznaniem.

Diagnostyka

• TSH — pierwszy wskaźnik. Norma 0,4-4,0 mIU/l (część laboratoriów stosuje węższy zakres 0,4-2,5 dla osób w ciąży lub planujących).
• FT4 (wolny T4) — wartość obniżona w jawnej niedoczynności.
• FT3 (wolny T3) — czasem zlecane, choć słabszy wskaźnik niż FT4.
• Anty-TPO — kluczowe potwierdzenie Hashimoto (norma typowo poniżej 35 IU/ml).
• Anty-TG — uzupełniające.
• USG tarczycy — typowy obraz: hipoechogeniczny, niejednorodny miąższ.

Leczenie

Standardem leczenia jest lewotyroksyna (preparaty Euthyrox, Letrox) — syntetyczny T4. Dawka dobierana indywidualnie na podstawie TSH (cel typowo 1,0-2,5 mIU/l). Lek przyjmuje się rano na czczo, 30-60 minut przed śniadaniem; wapń, żelazo, soja i kawa znacząco obniżają wchłanianie. Po rozpoczęciu leczenia kontrola TSH po 6-8 tygodniach, potem co 6-12 miesięcy [1].

U pacjentów z subkliniczną niedoczynnością (TSH 4-10, FT4 w normie) decyzja o leczeniu jest indywidualna — uwzględnia objawy, planowanie ciąży, miano przeciwciał i wiek pacjenta.

Dieta i suplementacja przy Hashimoto

Wyniki badań wskazują, że niektóre interwencje żywieniowe i suplementacyjne wspierają funkcję tarczycy w Hashimoto:

• Selen — meta-analizy pokazują obniżenie miana anty-TPO o 20-40% przy suplementacji 100-200 µg/dzień przez 3-6 miesięcy [2]. Naturalne źródło: orzechy brazylijskie (1-2 sztuki dziennie pokrywa zapotrzebowanie).
• Witamina D — niski poziom 25(OH)D koreluje z wyższym mianem przeciwciał. Suplementacja zalecana u większości chorych w okresie jesienno-zimowym (1000-2000 IU/dzień u dorosłych).
• Cynk — niedobór wpływa na konwersję T4 w T3. Norma 8-11 mg/dzień.
• Dieta bezglutenowa — u około 5% pacjentów z Hashimoto występuje współistniejąca celiakia. W tej grupie eliminacja glutenu znacząco poprawia parametry tarczycy. U pozostałych dieta bezglutenowa nie ma udokumentowanego wpływu — nie jest zalecana rutynowo.
• Jod — UWAGA: nadmiar jodu może nasilić chorobę. Suplementacja tylko po konsultacji z endokrynologiem.

Przebieg i rokowanie

Hashimoto jest chorobą przewlekłą, ale przy właściwym leczeniu pacjenci żyją normalnie. Po dobraniu dawki lewotyroksyny i utrzymaniu TSH w celu — większość objawów cofa się w 4-12 tygodni. Choroba nie cofa się samoistnie, ale jej progresja jest powolna i kontrolowana.

Ryzyko współistnienia innych chorób autoimmunologicznych: cukrzycy typu 1, bielactwa, celiakii, niedokrwistości Addisona-Biermera, zespołu Sjögrena. Okresowy screening w tym kierunku jest zasadny.

Źródła

1. Jonklaas J, Bianco AC, Bauer AJ, et al. Guidelines for the treatment of hypothyroidism. Thyroid, 2014;24(12):1670-1751. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25266247
2. Toulis KA, Anastasilakis AD, Tzellos TG, et al. Selenium supplementation in the treatment of Hashimoto’s thyroiditis. Thyroid, 2010;20(10):1163-1173. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20883174
3. Caturegli P, De Remigis A, Rose NR. Hashimoto thyroiditis: clinical and diagnostic criteria. Autoimmun Rev, 2014;13(4-5):391-397.
4. Pearce EN, Farwell AP, Braverman LE. Thyroiditis. NEJM, 2003;348(26):2646-2655.
5. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. Wytyczne postępowania w niedoczynności tarczycy. Endokrynologia Polska, 2022.

Pełen artykuł: pełen przewodnik po Hashimoto.