Nadczynność tarczycy to stan, w którym tarczyca produkuje za dużo hormonów (T4 i T3), powodując przyspieszenie metabolizmu całego organizmu. Dotyczy 1–2% populacji, częściej kobiety (5:1). Najczęstszą przyczyną (~70% przypadków) jest choroba Gravesa-Basedowa — autoimmunologiczna choroba przeciwna do Hashimoto: tutaj przeciwciała pobudzają tarczycę zamiast ją niszczyć.
Nadczynność jest groźna — nieleczona prowadzi do migotania przedsionków, niewydolności serca, osteoporozy i przełomu tyreotoksycznego (zagrażającego życiu). W tym przewodniku znajdziesz pełną wiedzę o nadczynności: przyczyny, objawy, diagnostyka, opcje leczenia (tyreostatyki, jod radioaktywny, operacja).
Przyczyny nadczynności tarczycy
1. Choroba Gravesa-Basedowa (~70% przypadków)
Choroba autoimmunologiczna — układ odpornościowy produkuje przeciwciała TRAb (anty-TSHR), które wiążą się z receptorem TSH na komórkach tarczycy i pobudzają ją do produkcji hormonów (paradoksalnie pozaskoworokowo do prawdziwego TSH). Tarczyca powiększa się (wole), produkuje za dużo T4 i T3.
Czynniki ryzyka: genetyka (40–60% wkładu), płeć żeńska, palenie papierosów (silny modyfikator!), stres, infekcje, ciąża i okres poporodowy.
2. Wole guzkowe toksyczne
Pojedynczy guzek (gruczolak Plummera) lub wiele guzków, które zaczynają samodzielnie produkować hormony, ignorując regulację TSH. Częstsze u osób > 50. roku życia. Często rozwija się latami z wcześniejszego eutyreotycznego wola guzkowego.
3. Zapalenie tarczycy
Wirusowe (de Quervaina), poporodowe, polekowe (amiodaron, lit, interferon). „Wyciek” hormonów z niszczonych komórek powoduje przejściową nadczynność, po której często następuje niedoczynność.
4. Hashitoxicosis
Wczesna faza Hashimoto z przejściową nadczynnością — do kilku miesięcy, potem przechodzi w niedoczynność.
5. Polekowa
Amiodaron, nadmiar lewotyroksyny (przedawkowanie w terapii niedoczynności), suplementy z jodem (kelp).
Objawy nadczynności tarczycy
Objawy są lustrzanym odbiciem niedoczynności — wszystko jest „przyspieszone”:
- Kołatanie serca, tachykardia (> 100/min spoczynkowo), arytmie
- Chudnięcie mimo zwiększonego apetytu — typowo 5–10 kg w 3 miesiące
- Drżenie rąk, zwłaszcza wyciągniętych palców
- Nadmierna potliwość, nietolerancja gorąca
- Drażliwość, niepokój, ataki paniki
- Bezsenność mimo zmęczenia
- Częstsze wypróżnienia, biegunki
- Zaburzenia miesiączkowania (rzadkie, krótkie miesiączki)
- Osłabienie mięśni, szczególnie ud (trudność z wstaniem z fotela)
- Wole — powiększona, czasem widoczna gołym okiem tarczyca
Specyficzne dla choroby Gravesa-Basedowa
- Oftalmopatia Gravesa (u 25–50% chorych) — wytrzeszcz oczu, zaczerwienienie, łzawienie, podwójne widzenie. Najbardziej charakterystyczna cecha
- Obrzęk przedgoleniowy (rzadko) — twardy obrzęk skóry przedniej części goleni
- Akropachia tyreotoksyczna (bardzo rzadko) — zmiany kostne w palcach
Diagnoza nadczynności
Badania krwi
- TSH — niskie, często < 0,1 mIU/l (hamowane przez wysokie hormony)
- FT4 — podwyższone
- FT3 — podwyższone (czasem T3-tireotoksykoza: tylko FT3 wysokie, FT4 normalne)
- TRAb (anty-TSHR) — dodatnie w chorobie Gravesa-Basedowa (95% chorych)
- Anty-TPO — może być dodatnie (60–80% w Gravesa, w Hashitoxicosis prawie zawsze)
Badania obrazowe
- USG tarczycy — w Gravesa: tarczyca powiększona, hiperechogeniczna, mocno unaczyniona w doppler
- Scyntygrafia (rzadziej) — różnicuje Gravesa (jednolite wzmocnienie) od guzka toksycznego (gorący guzek)