Łuszczyca — przewodnik 2026 (typy, PASI, biologiki: adalimumab, ixekizumab, secukinumab)

Łuszczyca (psoriasis) to przewlekła, immunologicznie pośredniczona choroba skóry charakteryzująca się przyspieszoną proliferacją keratynocytów i zapaleniem skórno-stawowym. Dotyka 2-3% populacji. Typowe zmiany: dobrze odgraniczone, czerwone tarcze pokryte srebrzysto-białą łuską.

Klasyfikacja

• Łuszczyca plackowata (psoriasis vulgaris) — 80% przypadków. Tarcze na łokciach, kolanach, skórze owłosionej, plecach.
• Łuszczyca kropelkowa (guttata) — drobne grudki, często po zakażeniu paciorkowcowym gardła (dzieci, młodzież).
• Łuszczyca krostkowa — generalisée (von Zumbusch) lub localized palmoplantaris (Barbera). Krostki sterylne.
• Łuszczyca erytrodermiczna — > 90% powierzchni ciała. Zagrażająca życiu.
• Łuszczyca odwrócona — fałdy pachowe, pachwinowe, podpiersiowe. Bez łuski (wilgoć).
• Łuszczycowe zapalenie stawów (PsA) — 30% pacjentów. Występuje przed, w trakcie lub po zmianach skórnych.

Patogeneza

1. Predyspozycja genetyczna (HLA-Cw6 — 60% pacjentów, IL23R, TNFAIP3).
2. Aktywacja keratynocytów + komórek dendrytycznych → produkcja IL-23.
3. Polaryzacja limfocytów Th17 → IL-17A, IL-17F, IL-22.
4. Hiperproliferacja keratynocytów (cykl podziałów skraca się z 28 dni do 4 dni) + zapalenie + neoangiogeneza.

Diagnostyka i ocena ciężkości

• Diagnoza kliniczna — wygląd, lokalizacja, fenomen Auspitza (krwawienie kropelkowe po zdjęciu łuski).
• Biopsja w wątpliwych przypadkach — hiperkeratoza, parakeratoza, mikroropki Munro.
• PASI (Psoriasis Area and Severity Index) — 0-72; PASI > 10 = ciężka łuszczyca.
• BSA (Body Surface Area) — % powierzchni ciała zajętej (1% = dłoń pacjenta).
• DLQI (Dermatology Life Quality Index) — 0-30; ≥ 10 = znaczne pogorszenie jakości życia.
• Skala „PASI 75 / PASI 90 / PASI 100” — % pacjentów osiągających redukcję PASI o 75/90/100% po leczeniu.

Leczenie — algorytm krokowy

Łuszczyca łagodna (BSA < 5%)

• Emolient codziennie 2× — ceramidy, mocznik 10%, kwas mlekowy 5%.
• Steroid miejscowy (siła III-IV) + kalcypotriol (Daivobet, Enstilar). Klasy steroidów dobrać do lokalizacji (twarz/fałdy — słaby; ciało — średni-mocny; dłonie/stopy — bardzo mocny).
• Pochodne witaminy D3 (kalcypotriol, calcytriol) — bez działań niepożądanych steroidów.
• Smoła węglowa 2-10% (Tar) — historyczna, skuteczna ale ciemna i pachnąca.
• Inhibitory kalcyneuryny (takrolimus 0,1%, pimecrolimus 1%) — twarz, fałdy.

Łuszczyca umiarkowana (BSA 5-10% lub PASI 5-10)

• Fototerapia UVB-NB (311 nm) lub PUVA (psoralen + UVA) — 2-3× tygodniowo, 20-30 sesji.
• Acytretyna (retinoid doustny) 25-50 mg/dz. — szczególnie skuteczna w krostkowej i erytrodermicznej. Teratogenna (zakaz ciąży 3 lata).
• Metotreksat (MTX) 7,5-25 mg/tydz. + kwas foliowy 5 mg.
• Cyklosporyna A 2,5-5 mg/kg/dz. — short-course (max 12-24 mc, nefrotoksyczność).

Łuszczyca ciężka (PASI > 10 lub PsA opornej)

• Biologiki — anty-TNF-α:
  • Adalimumab (Humira) 40 mg s.c. co 2 tyg.
  • Infliksymab (Remicade) i.v. 5 mg/kg w 0/2/6 tyg., potem co 8.
  • Etanercept (Enbrel) 25-50 mg s.c. 1-2× tyg.
• Biologiki — anty-IL-23 (najnowsze, wysokie PASI 100):
  • Guselkumab (Tremfya) 100 mg s.c. co 8 tyg.
  • Risankizumab (Skyrizi) 150 mg s.c. co 12 tyg.
  • Tildrakizumab (Ilumya) 100 mg s.c. co 12 tyg.
• Biologiki — anty-IL-17:
  • Secukinumab (Cosentyx) 300 mg s.c. co 4 tyg.
  • Ixekizumab (Taltz) 80 mg s.c. co 4 tyg.
  • Brodalumab (Kyntheum) — anty-IL-17 receptor.
• Małe molekuły:
  • Apremilast (Otezla) — PDE-4 inhibitor, 30 mg 2× dz.
  • Deucravacitinib (Sotyktu) — JAK inhibitor selektywny TYK2.
• Refundacja NFZ w Polsce (2026) — biologiki w PASI > 10 po niepowodzeniu konwencjonalnym (MTX/cyklosporyna).

Współistniejące choroby — ważne!

Łuszczyca to nie tylko skóra. Pacjent ma podwyższone ryzyko:

• Łuszczycowe zapalenie stawów (PsA) — 30%. Wczesna diagnoza zapobiega trwałemu uszkodzeniu.
• Zespół metaboliczny, otyłość, cukrzyca t2 — patrz insulinooporność.
• Choroby sercowo-naczyniowe — patrz cholesterol.
• NAFLD/MASLD — częste współistnienie. Patrz NAFLD/MASLD.
• Depresja, zespół lękowy — DLQI > 10.
• Choroba Crohna, UC — wspólne podłoże immunologiczne.

Styl życia w łuszczycy

• Redukcja masy ciała — 5-10% spadek BMI = redukcja PASI o ~30%. Patrz jak schudnąć zdrowo.
• Alkohol — zaostrza łuszczycę, ograniczyć.
• Palenie — czynnik ryzyka, rzucić.
• Stres — wyzwalacz zaostrzeń. Techniki relaksacyjne, CBT.
• Słońce w umiarkowanych dawkach — łagodzi.
• Witamina D w niedoborach.

Źródła

1. Menter A et al. Joint AAD-NPF guidelines of care for the management and treatment of psoriasis with biologics. J Am Acad Dermatol. 2019;80(4):1029-1072.
2. Nast A et al. EuroGuiDerm Guideline on the systemic treatment of Psoriasis vulgaris. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;34(11):2461-2498.
3. Polskie Towarzystwo Dermatologiczne. Rekomendacje leczenia łuszczycy 2024.