Wypadanie włosów dotyka 50% mężczyzn po 50 r.ż. i 40% kobiet po 50 r.ż. Najczęstsze typy: łysienie androgenowe (AGA), telogen effluvium (TE), łysienie plackowate (AA). Większość form jest leczalna - kluczowa szybka diagnoza.
Cykl życia włosa
- Anagen (faza wzrostu) - 2-7 lat, ~85% włosów.
- Catagen (przejściowa) - 2-3 tyg., ~1%.
- Telogen (spoczynkowa) - 3-4 mc, ~14%.
- Exogen - wypadanie 50-100 włosów / dzień (norma).
Łysienie androgenowe (AGA, alopecia androgenetica)
Patogeneza
Genetyczna nadwrażliwość mieszków włosowych na DHT (dihydrotestosteron). 5α-reduktaza typu II przekształca testosteron → DHT → wiązanie z receptorem androgenowym (AR) → miniaturyzacja mieszka i skrócenie fazy anagen.
Klinika
- Mężczyźni - recesja czołowych zatok skroniowych + miniaturyzacja na ciemieniu. Skala Norwooda-Hamiltona (I-VII).
- Kobiety (FPHL) - rozszerzenie środkowego rozejścia, „drzewko świąteczne” (Christmas tree pattern), bez recesji frontalnej. Skala Ludwiga (I-III).
Diagnostyka
- Trichoskopia (dermatoskop włosów) - miniaturyzacja, różnice średnicy włosów > 20%, żółte kropki (zaczopowane mieszki), brak włosów welusowych.
- Pull test (test pociągania) - < 6 włosów wyciągniętych = norma.
- Trichogram (analiza 50-100 włosów) - % anagen/catagen/telogen.
- Badania krwi: ferrytyna, TSH, witamina D, B12, cynk, hormony (testosteron, SHBG, DHEA-S, prolaktyna, LH/FSH u kobiet).
Leczenie
- Minoxidil miejscowo:
- 5% (mężczyźni i kobiety post-meno) lub 2% (kobiety pre-meno) - 1 ml 2× dz. lub piana 5% 1× dz.
- Efekt po 3-6 mc; nieskuteczność u 30%.
- Działanie podtrzymujące - odstawienie = utrata uzyskanych włosów.
- Finasteryd doustnie (mężczyźni, off-label u post-meno kobiet):
- 1 mg/dz. - inhibitor 5α-reduktazy II, blokuje konwersję T → DHT.
- Efekt po 6-12 mc; 80% pacjentów odpowiada.
- Działania niepożądane: ↓ libido (1-2%), zaburzenia erekcji (1-2%) - zwykle przemijające. Postfinasteride syndrome - kontrowersyjny.
- U kobiet pre-meno PRZECIWWSKAZANY (teratogenny).
- Dutasteryd 0,5 mg/dz. - silniejszy inhibitor 5α-reduktazy I i II. Off-label w AGA.
- Spironolakton doustnie (kobiety) 50-200 mg/dz. - antyandrogen.
- PRP (Platelet-Rich Plasma) - 3-4 sesje w odstępach miesięcznych, ograniczone dowody, niskie ryzyko.
- Mesotherapy z peptydami (Dexpanthenol, biotyna, cynk) - wspomagająca.
- Transplantacja włosów (FUE, FUT) - końcowa opcja w zaawansowanym AGA.
- Mikropunkcja (microneedling) - wzmacnia penetrację minoxidilu.
- LLLT (Low-Level Laser Therapy) - czapeczki LED 650-680 nm, dowody słabe ale rosnące.
Telogen effluvium (TE)
Nadmierne wypadanie spowodowane przejściem dużej liczby mieszków z fazy anagen do telogen. Wypadanie 150-400 włosów / dzień, rozproszone (nie miniaturyzacja).
Przyczyny TE
- Stres fizyczny - operacja, ciężka choroba, gorączka.
- Stres psychiczny - żałoba, rozwód, depresja.
- Niedobory: ferrytyna < 70 ng/mL, witamina D, B12, cynk, białka.
- Dieta drastyczna (deficyt > 1000 kcal).
- Po porodzie (1-3 mc, fizjologiczne).
- Leki: izotretynoina, beta-blokery, statyny, antydepresanty SSRI/SNRI, lit, ACEI, kontrasty MRI z gadolinem.
- Choroby tarczycy - patrz Hashimoto.
- Po infekcji COVID-19 (post-COVID TE) - 2-3 mc po infekcji.
Leczenie TE
- Identyfikacja i eliminacja przyczyny.
- Suplementacja niedoborów - ferrytyna do > 70, D do > 30 ng/mL.
- Regeneracja samoistna 6-9 mc po ustaniu wyzwalacza.
- Minoxidil 5% jako wspomaganie.
Łysienie plackowate (alopecia areata, AA)
Autoimmunologiczne, T-zależne. Okrągłe ogniska pełnej utraty włosów (bez stanu zapalnego, blizn). Częstość ~2% populacji.
Klinika
- AA areata - pojedyncze / mnogie ogniska.
- AA totalis - utrata wszystkich włosów na głowie.
- AA universalis - utrata wszystkich włosów na ciele (rzęsy, brwi, owłosienie).
- Charakterystyczne włosy „wykrzyknik” (exclamation mark hairs) - krótsze i cieńsze proksymalnie.
Leczenie
- Kortykosteroidy intralezjonalne (Diprophos, triamcinolon) - pierwsza linia w ograniczonej AA.
- Steroidy miejscowe (clobetazol 0,05%) - twarz, fałdy.
- Kortykosteroidy doustne - short-pulse w ciężkiej AA / szybko postępującej.
- Difencyprone (DPCP) - immunoterapia kontaktowa.
- Anthralin (Cignolin) 0,5-1%.
- JAK inhibitory (Baricitinib (Olumiant), Ritlecitinib (Litfulo, FDA 2023)) zatwierdzone dla ciężkiej AA (baricitinib - FDA 2022). Refundacja w Polsce 2025-2026.
- Tofacitinib - off-label.
Diff. diagnostyka - kiedy do trichologa / dermatologa
| Cechy | Podejrzenie |
|---|---|
| Wypadanie rozproszone > 3 mc, ferrytyna < 70, dieta restrykcyjna | Telogen effluvium |
| Recesja zatok skroniowych mężczyźni / wypadanie rozejścia kobiety | AGA |
| Okrągłe ogniska bez stanu zapalnego | Łysienie plackowate |
| Blizny + włosy „kępkami” | Łysienie bliznowaciejące (DLE, LPP, frontal fibrosing alopecia) |
| Wypadanie + świąd + łupież | Łojotokowe zapalenie skóry - więcej |
| Wypadanie + zmiany czerwone + krostki | Folikulit dekalwujący - pilna konsultacja |
Źródła
- Sinclair R et al. Hair loss in women: medical and cosmetic approaches. Australas J Dermatol. 2018;59(1):e1-e10.
- Pratt CH et al. Alopecia areata. Nat Rev Dis Primers. 2017;3:17011.
- Adil A, Godwin M. The effectiveness of treatments for androgenetic alopecia: a systematic review and meta-analysis. J Am Acad Dermatol. 2017;77(1):136-141.
- King B et al. Two Phase 3 Trials of Baricitinib for Alopecia Areata. N Engl J Med. 2022;386(18):1687-1699.
