Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS, seborrheic dermatitis) to przewlekła dermatoza dotykająca 5% populacji (3% pacjentów dorosłych, peak 30-60 lat). Charakteryzuje się rumieniowymi blaszkami pokrytymi tłustą żółtawą łuską w regionach z dużą ilością gruczołów łojowych.
Patomechanizm
Trzy filary:
- Nadmierna kolonizacja Malassezia furfur (Pityrosporum ovale) — grzyb lipofilny, fizjologiczny mieszkaniec skóry, w ŁZS proliferuje nadmiernie.
- Lipasy grzyba rozkładają trójglicerydy sebum → wolne kwasy tłuszczowe → drażnienie + zapalenie.
- Dysregulacja immunologiczna — Th1 + Th17 odpowiedź na Malassezia.
Typowa lokalizacja
- Skóra owłosiona głowy — od łupieżu (postać łagodna) po blaszki łuszczącej skóry.
- Brwi, fałdy nosowo-policzkowe, broda, „wąsy” — typowo łuszczenie tłuste.
- Przewody słuchowe zewnętrzne, za uszami.
- Klatka piersiowa, plecy (postać piersiowa, środkowa).
- Fałdy pachwinowe, pachowe (postać odwrócona — bez łuski).
Wyzwalacze i czynniki ryzyka
- Stres psychiczny — kortyzol promuje proliferację Malassezia.
- HIV / AIDS — ŁZS u 40-80% pacjentów; postać często ciężka i rozsiana.
- Choroby neurologiczne — Parkinson, padaczka, urazy mózgu.
- Leki neuroleptyczne, antydepresanty.
- Okresy ciepłe / suche (klimatyzacja).
- Sezonowa (gorsza zima).
- Spożycie alkoholu.
Leczenie
Postać skóry owłosionej
- Ketokonazol 2% szampon (Nizoral, Ketozol) — 2× tyg., zostawić 5 min na skórze przed spłukaniem.
- Ciclopirox 1% (Stieprox) — analogicznie.
- Pirition cynku 1-2% (Head & Shoulders) — codzienne mycie.
- Selen sulfid 2,5% (Selsun) — pożółknięcia włosów.
- Smoła węglowa (Coal Tar) — szampony T/Gel.
- Kortykosteroid miejscowy (klobetazol 0,05% roztwór, mometazon 0,1%) — w zaostrzeniu, max 2 tyg.
Postać twarzy i ciała
- Ketokonazol 2% krem (Nizoral) lub żel — 1× dz. × 4 tyg.
- Inhibitory kalcyneuryny (Takrolimus 0,1% Protopic, Pimecrolimus 1% Elidel) — twarz, bez działań niepożądanych steroidów.
- Steroidy miejscowe słabe (hydrocortyzon 1%) — krótkotrwale, twarz.
- Krem z mocznikiem 10% — emolient.
Postać ciężka / oporna
- Itrakonazol doustnie 200 mg/dz. × 7 dni, potem 200 mg 2× tyg. utrzymanie.
- Fluconazol 50 mg/dz. × 14 dni.
- Terbinafina — mniej skuteczna.
- Wykluczyć HIV / immunosupresję.
Diff. diagn.
- Łuszczyca skóry owłosionej — srebrzysto-biała łuska sucha, dobrze odgraniczone tarcze.
- AZS — często wiek dziecięcy, charakter rozsiany, świąd, zgięcia.
- Łupież zwykły — łagodna postać ŁZS (rozróżnienie często niejasne).
- Trądzik różowaty — rumień + krostki centrofacial, bez łuski.
- Łojotokowy odpowiednik AZS u niemowląt — „ciemieniucha” (cradle cap) — fizjologiczne, mija samoistnie.
Źródła
- Borda LJ, Wikramanayake TC. Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review. J Clin Investig Dermatol. 2015;3(2).
- Dessinioti C, Katsambas A. Seborrheic dermatitis: etiology, risk factors, and treatments. Clin Dermatol. 2013;31(4):343-351.
