Hemoroidy — objawy, przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Hemoroidy to jeden z najczęstszych i jednocześnie najbardziej wstydliwych problemów zdrowotnych — szacuje się, że objawowa choroba hemoroidalna dotyka znacznej części dorosłej populacji, a jej częstość rośnie z wiekiem. Mimo że dolegliwość jest powszechna, wiele osób zwleka z konsultacją lekarską przez skrępowanie, co bywa niebezpieczne: krwawienie z odbytu nie zawsze oznacza hemoroidy i może być pierwszym sygnałem poważniejszych chorób, w tym raka jelita grubego. W tym artykule wyjaśniamy, czym naprawdę są guzki krwawnicze, jak rozpoznać objawy, jakie są przyczyny, co możesz zrobić samodzielnie oraz kiedy bezwzględnie trzeba zgłosić się do lekarza.

Czym są hemoroidy? Guzki krwawnicze a choroba hemoroidalna

Wbrew potocznemu rozumieniu hemoroidy nie są chorobą samą w sobie. Guzki krwawnicze (hemoroidy) to prawidłowe, fizjologiczne struktury — sploty naczyniowe (poduszeczki naczyniowe) położone w kanale odbytu. Występują u każdego zdrowego człowieka i pełnią ważną rolę: uszczelniają odbyt i współuczestniczą w mechanizmie trzymania stolca oraz gazów. Dopiero gdy te sploty ulegają powiększeniu, przekrwieniu, obsunięciu lub zaczynają dawać objawy, mówimy o chorobie hemoroidalnej.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: celem leczenia nie jest „usunięcie hemoroidów” jako takich, lecz opanowanie objawów i przywrócenie struktur naczyniowych do prawidłowego stanu. Z tego powodu w pierwszej kolejności sięga się po metody zachowawcze, a zabiegi rezerwuje dla przypadków bardziej zaawansowanych.

Mechanizm rozwoju choroby hemoroidalnej najczęściej tłumaczy się tzw. teorią obsuwania się poduszeczek odbytniczych. Prawidłowo poduszeczki naczyniowe są utrzymywane w swoim położeniu przez tkankę łączną i włókna mięśniowo-podporowe (tzw. mięsień podśluzówkowy odbytu). Z czasem, pod wpływem powtarzanego parcia, zaparć, starzenia się tkanek i innych czynników, struktury te ulegają osłabieniu i rozciągnięciu. Poduszeczki zaczynają się obsuwać w dół kanału odbytu, ulegają przekrwieniu i powiększeniu, a delikatne naczynia w ich obrębie łatwiej pękają — stąd krwawienie. Zrozumienie tego procesu pomaga pojąć, dlaczego tak duży nacisk kładzie się na ograniczenie parcia i regulację wypróżnień: są to działania, które bezpośrednio uderzają w przyczynę problemu, a nie tylko w jego objawy.

Hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne

Z anatomicznego punktu widzenia rozróżnienie zależy od położenia względem tzw. linii grzebieniastej (zębatej) — granicy w kanale odbytu:

• Hemoroidy wewnętrzne — leżą powyżej linii grzebieniastej, w obszarze pozbawionym czuciowych zakończeń bólowych. Dlatego zwykle nie bolą, a ich głównym objawem jest bezbolesne krwawienie i ewentualne wypadanie guzków. To one podlegają klasyfikacji Goligher.
• Hemoroidy zewnętrzne — leżą poniżej linii grzebieniastej, w skórze bogato unerwionej. Są wyczuwalne, a w razie powikłania (zakrzepicy) mogą powodować silny, nagły ból.

U wielu osób występują jednocześnie zmiany wewnętrzne i zewnętrzne (postać mieszana). To rozróżnienie nie jest jedynie akademickie — ma realne przełożenie na obraz dolegliwości i wybór leczenia. Hemoroidy wewnętrzne, leżące w „niemej bólowo” części kanału, mogą się rozwijać przez długi czas niemal niezauważone, dając o sobie znać dopiero krwawieniem lub wypadaniem. Hemoroidy zewnętrzne, przeciwnie, są odczuwalne na co dzień i to one najczęściej odpowiadają za nagły, ostry ból w przebiegu zakrzepicy. Dlatego ta sama osoba może jednocześnie doświadczać bezbolesnego krwawienia (komponent wewnętrzny) i bolesnego guzka pod skórą (komponent zewnętrzny).

Klasyfikacja Goligher (stopnie I–IV)

Najpowszechniej stosowaną skalą oceny zaawansowania hemoroidów wewnętrznych jest czterostopniowa klasyfikacja Goligher, oparta na stopniu wypadania (prolapsu) guzków. To na jej podstawie lekarz dobiera metodę leczenia.

Warto pamiętać, że ocena ta opiera się na badaniu lekarskim i bywa subiektywna — różni badający mogą zaklasyfikować ten sam przypadek nieco inaczej. Mimo to klasyfikacja Goligher pozostaje praktycznym standardem, ponieważ bezpośrednio przekłada się na wybór terapii. W uproszczeniu: w stopniach niskich (I–II) dominuje leczenie zachowawcze i zabiegi gabinetowe, w stopniach wysokich (III–IV) coraz częściej rozważa się postępowanie chirurgiczne. Trzeba jednak zaznaczyć, że klasyfikacja ta opisuje wyłącznie hemoroidy wewnętrzne i odnosi się do stopnia wypadania — nie uwzględnia bezpośrednio nasilenia krwawienia, bólu czy obecności zmian zewnętrznych. Dlatego ostateczna decyzja terapeutyczna zawsze łączy stopień Goligher z całościowym obrazem objawów i ich wpływem na jakość życia pacjenta.

Sama diagnostyka hemoroidów opiera się na wywiadzie oraz badaniu proktologicznym, które obejmuje oględziny okolicy odbytu, badanie palcem przez odbyt (per rectum) oraz — w razie potrzeby — anoskopię, czyli wziernikowanie kanału odbytu krótkim wziernikiem. Badanie per rectum jest istotne także dlatego, że pozwala wstępnie ocenić, czy w zasięgu palca nie ma niepokojących zmian. Trzeba jednak podkreślić, że nie zastępuje ono pełnej diagnostyki jelita grubego, gdy obecne są objawy alarmowe — o czym piszemy w dalszej części artykułu.

Objawy hemoroidów

Obraz choroby hemoroidalnej bywa różny w zależności od tego, czy dominują zmiany wewnętrzne, czy zewnętrzne. Do najczęstszych objawów należą:

• Krwawienie — to najbardziej typowy objaw hemoroidów wewnętrznych. Krew jest zwykle jasnoczerwona, pojawia się na papierze toaletowym, w postaci kropli w muszli albo jako smużki na powierzchni stolca (nie zmieszana z nim). Krwawienie jest na ogół bezbolesne.
• Świąd, pieczenie i podrażnienie okolicy odbytu — często związane z sączeniem wydzieliny śluzowej i trudnościami z higieną.
• Uczucie niepełnego wypróżnienia oraz dyskomfortu czy „ciała obcego” w odbycie.
• Wypadanie guzków — od cofających się samoistnie (stopień II) po trwale wypadnięte (stopień IV).
• Ból — w niepowikłanych hemoroidach wewnętrznych ból jest nietypowy. Pojawia się natomiast silnie przy zakrzepicy hemoroidu zewnętrznego: powstaje wówczas bolesny, twardy, siny guzek w okolicy odbytu, a dolegliwości są nagłe i intensywne.

Ważne: krwawienie z odbytu nie zawsze oznacza hemoroidy. Identyczny objaw mogą dawać szczeliny odbytu, polipy, choroby zapalne jelit, a także nowotwory jelita grubego i odbytu. Dlatego samodzielne założenie „to na pewno hemoroidy” jest błędem — każde krwawienie wymaga oceny lekarskiej i, w razie wskazań, różnicowania.

Charakter krwawienia bywa wskazówką, choć nigdy nie jest rozstrzygający. Krew „hemoroidalna” jest zazwyczaj jasnoczerwona (świeża, tętnicza w obrębie splotów), pojawia się na końcu wypróżnienia lub na papierze i nie jest wymieszana z masą kałową. Krew ciemna, smolista albo wyraźnie zmieszana ze stolcem przemawia raczej za źródłem położonym wyżej w przewodzie pokarmowym i wymaga pilniejszej diagnostyki. To jednak tylko orientacyjne kryteria — ostateczne rozpoznanie zawsze stawia lekarz, ponieważ wygląd krwi może mylić.

Objawy ze strony odbytu bywają mylone z innymi dolegliwościami przewodu pokarmowego. Jeśli towarzyszą im np. luźne stolce, warto poznać też możliwe przyczyny biegunki ostrej i przewlekłej oraz przewlekłych wzdęć i uczucia wzdętego brzucha, które mogą współistnieć z problemami jelitowymi. Warto też pamiętać o szczelinie odbytu — to jedna z najczęstszych chorób mylonych z hemoroidami. W jej przebiegu krwawieniu towarzyszy zwykle silny, piekący ból podczas i tuż po wypróżnieniu, co odróżnia ją od typowo bezbolesnego krwawienia hemoroidalnego.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Choroba hemoroidalna rozwija się, gdy poduszeczki naczyniowe ulegają nadmiernemu przekrwieniu i obsuwaniu się w dół kanału odbytu, m.in. wskutek długotrwale podwyższonego ciśnienia w tej okolicy oraz osłabienia tkanki podporowej. Do najważniejszych czynników sprzyjających należą:

• Przewlekłe zaparcia i nasilone parcie na stolec — to jeden z głównych mechanizmów. Twardy stolec i intensywne pchanie zwiększają ciśnienie w okolicy odbytu. Więcej o tym, jak je opanować, przeczytasz w artykule o przyczynach zaparć i sposobach na ich pozbycie się.
• Dieta uboga w błonnik — niedobór błonnika pokarmowego i niska podaż płynów sprzyjają zbitym, twardym stolcom.
• Siedzący tryb życia i mała aktywność fizyczna.
• Ciąża i poród — ucisk powiększającej się macicy, zmiany hormonalne oraz parcie podczas porodu znacząco zwiększają ryzyko.
• Otyłość i nadwaga.
• Długie siedzenie na toalecie (np. z telefonem) i przedłużone parcie.
• Wiek — z czasem tkanka podporowa słabnie, dlatego częstość choroby rośnie u osób starszych.

Często czynniki te się nakładają — np. mała ilość błonnika i ruchu prowadzi do zaparć, te zaś do parcia, które ostatecznie nasila chorobę hemoroidalną. Powstaje wówczas swego rodzaju błędne koło: dyskomfort i ból sprawiają, że osoba odruchowo powstrzymuje wypróżnienie, stolec staje się jeszcze twardszy, a kolejne parcie dodatkowo obciąża sploty naczyniowe. Przerwanie tego mechanizmu — przede wszystkim przez normalizację konsystencji stolca — jest jednym z najważniejszych celów postępowania.

Warto też obalić kilka popularnych mitów. Samo siedzenie na zimnym podłożu nie jest udowodnioną, samodzielną przyczyną hemoroidów. Podobnie umiarkowane pikantne potrawy czy kawa nie wywołują choroby, choć u części osób mogą nasilać dolegliwości okolicy odbytu. Z kolei czynniki naprawdę istotne — przewlekłe zaparcia, dieta uboga w błonnik, brak ruchu i przedłużone parcie — bywają lekceważone, mimo że to one mają największe znaczenie i jednocześnie najlepiej poddają się modyfikacji.

Domowe sposoby i profilaktyka

W łagodnych postaciach (zwłaszcza w stopniu I i II) podstawą postępowania są zmiany stylu życia i metody zachowawcze. Większość osób z hemoroidami niskiego stopnia dobrze reaguje na leczenie zachowawcze i nie wymaga dalszych interwencji. Najważniejsze działania to:

• Zwiększenie błonnika i płynów — odpowiednia podaż błonnika (z warzyw, owoców, pełnych ziaren, ewentualnie suplementów, np. babki płesznik) wraz z większą ilością wody zmiękcza stolec i ułatwia wypróżnienia, redukując parcie. To jedna z najlepiej udokumentowanych metod zachowawczych.
• Regularna aktywność fizyczna — wspiera perystaltykę i przeciwdziała zaparciom oraz zastojowi żylnemu.
• Regulacja wypróżnień — nie wstrzymywanie parcia, ale też niewymuszanie wypróżnienia na siłę; korzystna jest stała pora i spokój.
• Unikanie długiego siedzenia na toalecie i nadmiernego parcia — krótkie wizyty bez czytania czy telefonu zmniejszają obciążenie splotów.
• Higiena okolicy odbytu — delikatne mycie letnią wodą zamiast intensywnego wycierania suchym papierem; unikanie agresywnych, perfumowanych środków.
• Nasiadówki — krótkie kąpiele okolicy odbytu w letniej wodzie kilka razy dziennie mogą łagodzić dolegliwości i napięcie zwieracza.

Osobnej uwagi wymaga sposób siedzenia na toalecie. Korzystne bywa lekkie uniesienie stóp na niewielkim podnóżku, co zmienia kąt w okolicy odbytniczo-odbytowej i ułatwia wypróżnienie bez nadmiernego parcia. Pozwala to oddać stolec w sposób bardziej naturalny i ograniczyć obciążenie splotów. To prosta, bezkosztowa modyfikacja, którą można wdrożyć od razu.

Trzeba jednak zachować realistyczne oczekiwania. Domowe sposoby i zmiana stylu życia są bardzo skuteczne w łagodnych postaciach i w profilaktyce nawrotów, ale nie zastąpią diagnostyki, gdy występuje krwawienie, ani leczenia zabiegowego w stopniach zaawansowanych. Jeśli mimo kilkutygodniowego, konsekwentnego stosowania powyższych zasad objawy się utrzymują lub nasilają, jest to sygnał do wizyty u lekarza, a nie do dalszego samoleczenia. Te same zasady stanowią skuteczną profilaktykę — pomagają nie dopuścić do nawrotu objawów po wyleczeniu i powinny pozostać trwałym elementem codziennych nawyków również po skutecznej terapii.

Leczenie hemoroidów

Dobór metody zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania (klasyfikacja Goligher), nasilenia objawów i ich wpływu na życie. Postępowanie ma charakter stopniowany: od metod najmniej inwazyjnych do zabiegów chirurgicznych.

Leczenie zachowawcze (farmakologiczne)

Oprócz opisanych wyżej zmian stylu życia stosuje się:

• Preparaty miejscowe (maści, czopki) — łagodzą świąd, pieczenie i dyskomfort, wspomagają gojenie podrażnień. Działają objawowo i nie likwidują przyczyny.
• Preparaty flebotropowe (flebotoniki / leki venoaktywne) — to m.in. mikronizowana oczyszczona frakcja flawonoidowa (MPFF, zawierająca głównie diosminę i hesperydynę) oraz inne flawonoidy. Działają na ścianę naczyń i mikrokrążenie. Przeglądy badań wskazują, że flebotoniki mogą zmniejszać krwawienie i ogólne objawy w ostrej chorobie hemoroidalnej oraz wspierać leczenie. Są stosowane zarówno jako leczenie zachowawcze pierwszego rzutu, jak i wspomagająco po zabiegach.

Konkretny preparat, dawkowanie i czas stosowania powinien ustalić lekarz lub farmaceuta — szczególnie w ciąży i przy chorobach współistniejących.

Zabiegi małoinwazyjne (gabinetowe)

Gdy leczenie zachowawcze nie wystarcza, w stopniach I–III stosuje się procedury wykonywane ambulatoryjnie:

• Gumkowanie metodą Barrona (opaskowanie, rubber band ligation) — najczęstszy zabieg gabinetowy. Na podstawę guzka wewnętrznego zakłada się niewielką gumową opaskę, która odcina dopływ krwi; guzek obkurcza się i odpada po kilku dniach. Metoda sprawdza się zwłaszcza w stopniu I–II (i wybranych przypadkach III). W stopniu III bywa skuteczna, ale wiąże się z wyższym ryzykiem nawrotu niż leczenie operacyjne.
• Skleroterapia — wstrzyknięcie środka obliterującego, który prowadzi do obkurczenia i zwłóknienia guzka. Stosowana głównie w niskich stopniach (I–II), m.in. przy krwawieniu.
• Koagulacja / fotokoagulacja podczerwienią (IRC) — kontrolowane „przyżeganie” guzka energią cieplną. Najczęściej w stopniu I–II, czasem III bez pełnego wypadania. Skuteczność porównywalna z gumkowaniem, przy zwykle mniejszym bólu, ale i nieco mniejszej trwałości efektu.

Leczenie chirurgiczne

Operację rezerwuje się dla postaci zaawansowanych (zwłaszcza stopień III i IV), nawrotowych lub opornych na metody mniej inwazyjne:

• Hemoroidektomia (klasyczne wycięcie) — chirurgiczne usunięcie guzków. Daje najtrwalszy efekt i najniższy odsetek nawrotów, ale wiąże się z większym bólem pooperacyjnym i dłuższą rekonwalescencją. To metoda z wyboru w zaawansowanej chorobie (III–IV) oraz dużych zmianach zewnętrznych.
• Metoda Longo (hemoroidopeksja staplerowa) — zaproponowana przez Longo technika polegająca na okrężnym wycięciu fragmentu błony śluzowej powyżej guzków przy użyciu staplera, co „podciąga” (anopeksja) i odcina częściowo ukrwienie poduszeczek. Główne wskazanie to stopień III (oraz IV, w wybranych przypadkach). Zaletą jest mniejszy ból pooperacyjny i szybszy powrót do aktywności niż po klasycznej hemoroidektomii, jednak metoda wiąże się z wyższym ryzykiem nawrotu.

O wyborze konkretnej techniki decyduje chirurg proktolog, biorąc pod uwagę stopień choroby, rodzaj zmian (wewnętrzne/zewnętrzne/mieszane) i indywidualne preferencje. Poniższa tabela zestawia orientacyjnie, jakie metody rozważa się przy poszczególnych stopniach Goligher — to uproszczenie poglądowe, a nie sztywny algorytm.

Po każdym zabiegu, niezależnie od metody, kluczowe pozostaje utrzymanie miękkiego stolca i unikanie parcia — w przeciwnym razie ryzyko nawrotu rośnie. Dlatego leczenie zabiegowe nie zwalnia z dbałości o dietę bogatą w błonnik i odpowiednie nawodnienie; przeciwnie, te elementy stają się jeszcze ważniejsze w okresie gojenia i później.

Kiedy do lekarza — czerwone flagi

To najważniejsza część tego artykułu. Choć hemoroidy są najczęstszą przyczyną krwawienia z odbytu, nigdy nie wolno zakładać tego z góry. Identyczne objawy mogą towarzyszyć poważnym chorobom, dlatego:

Każde krwawienie z odbytu wymaga oceny lekarskiej. Nie diagnozuj się samodzielnie — różnicowanie należy do lekarza.

Szczególnie pilnej konsultacji i rozważenia kolonoskopii wymagają następujące objawy alarmowe (czerwone flagi):

• Zmiana rytmu wypróżnień — utrzymująca się biegunka, zaparcia lub naprzemienność, zwłaszcza trwająca kilka tygodni.
• Niezamierzona utrata masy ciała.
• Objawy niedokrwistości — osłabienie, bladość, łatwe męczenie (mogą wskazywać na przewlekłe, niewidoczne krwawienie).
• Krew ciemna lub zmieszana ze stolcem (a nie tylko jasnoczerwona na powierzchni) — może sugerować źródło krwawienia wyżej w przewodzie pokarmowym.
• Wiek powyżej 50 lat oraz dodatni wywiad rodzinny w kierunku raka jelita grubego — to czynniki, które obniżają próg do wykonania kolonoskopii.
• Silny, nagły ból okolicy odbytu z twardym, sinym guzkiem — może świadczyć o zakrzepicy hemoroidu zewnętrznego, która bywa wskazaniem do pilnej interwencji.

Celem tej czujności jest przede wszystkim wykluczenie raka jelita grubego i odbytu oraz innych chorób. Kolonoskopia pozwala obejrzeć całe jelito grube i jest najlepszym badaniem w wykrywaniu nowotworów oraz polipów. Wczesne rozpoznanie radykalnie poprawia rokowanie — dlatego wstyd nigdy nie powinien być powodem opóźniania wizyty.

Szczególnie podstępna jest pułapka „to przecież moje hemoroidy”. Osoba, która od lat miewa krwawienie z powodu rozpoznanych wcześniej hemoroidów, może błędnie przypisać im nowe krwawienie, które w rzeczywistości ma inną przyczynę. Obecność hemoroidów nie chroni przed innymi chorobami jelita — można mieć jednocześnie hemoroidy i polip czy nowotwór. Dlatego jakakolwiek zmiana charakteru dolegliwości (inny kolor krwi, większa jej ilość, nowe objawy ze strony brzucha, pogorszenie samopoczucia) u osoby z rozpoznanymi hemoroidami również powinna skłonić do ponownej oceny lekarskiej.

Pamiętaj też, że krwawienie z odbytu, nawet jeśli wygląda niegroźnie, gdy się powtarza, może z czasem prowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza. Bywa to wykrywane przypadkowo w morfologii krwi. Jeśli wyniki badań wykazują niedokrwistość, a Ty obserwujesz krwawienie z odbytu, jest to dodatkowy, silny argument za pogłębioną diagnostyką. W razie wątpliwości lepiej wykonać badanie „o jedno za dużo” niż przeoczyć poważną chorobę na wczesnym, dobrze rokującym etapie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy hemoroidy mogą same przejść?

Łagodne objawy często ustępują po zmianie diety (więcej błonnika i płynów), zwiększeniu aktywności i poprawie nawyków wypróżniania. Nie oznacza to jednak, że problem znika trwale — bez zmiany czynników ryzyka objawy zwykle nawracają. Krwawienie zawsze wymaga oceny lekarskiej, nawet jeśli „samo ustąpiło”.

Jak odróżnić hemoroidy wewnętrzne od zewnętrznych?

Hemoroidy wewnętrzne leżą głębiej, zwykle nie bolą i objawiają się głównie bezbolesnym krwawieniem oraz wypadaniem guzków. Zewnętrzne są wyczuwalne pod skórą wokół odbytu i mogą boleć, zwłaszcza przy zakrzepicy. Ostateczne rozróżnienie i ocenę zaawansowania (skala Goligher) ustala lekarz w badaniu proktologicznym.

Czy każde krwawienie z odbytu to hemoroidy?

Nie. Choć hemoroidy są najczęstszą przyczyną, krwawienie mogą powodować także szczeliny odbytu, polipy, choroby zapalne jelit czy nowotwory. Dlatego każdego krwawienia nie wolno bagatelizować — konieczna jest konsultacja lekarska i, w razie wskazań, badania różnicujące, w tym kolonoskopia.

Jakie domowe sposoby na hemoroidy są skuteczne?

Najlepiej udokumentowane są: dieta bogata w błonnik, odpowiednie nawodnienie, regularna aktywność fizyczna, unikanie długiego parcia i siedzenia na toalecie, dbałość o higienę okolicy odbytu oraz nasiadówki w letniej wodzie. To także podstawowa profilaktyka nawrotów.

Kiedy hemoroidy wymagają operacji?

Leczenie operacyjne (hemoroidektomia lub metoda Longo) rozważa się przy postaciach zaawansowanych — głównie w stopniu III i IV klasyfikacji Goligher, a także w przypadkach nawrotowych lub opornych na metody zachowawcze i gabinetowe (gumkowanie, skleroterapia, koagulacja). Decyzję podejmuje proktolog indywidualnie.

Czy hemoroidy w ciąży są groźne?

Hemoroidy są częste w ciąży i połogu z powodu ucisku, zmian hormonalnych oraz parcia podczas porodu. Zwykle nie są groźne i ustępują lub łagodnieją po porodzie, ale każdy preparat (w tym maści, czopki i flebotoniki) powinien być stosowany po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.

Czy hemoroidy mogą prowadzić do raka?

Nie ma dowodów, że same hemoroidy przekształcają się w raka jelita grubego — to dwie odrębne sprawy. Problem polega na tym, że oba schorzenia mogą dawać podobny objaw, jakim jest krwawienie z odbytu. Dlatego niebezpieczne jest nie tyle „przerodzenie się” hemoroidów, ile przypisanie im krwawienia, które w rzeczywistości pochodzi z nowotworu. To kolejny powód, dla którego krwawienia nie wolno bagatelizować i należy je diagnozować.

Co pomaga doraźnie przy bolesnym, zakrzepniętym guzku?

Przy nagłym, silnym bólu związanym z zakrzepicą hemoroidu zewnętrznego ulgę mogą przynieść nasiadówki w letniej wodzie, środki przeciwbólowe i unikanie zaparć. Jest to jednak sytuacja, w której warto pilnie skonsultować się z lekarzem — w niektórych przypadkach, zwłaszcza we wczesnym okresie, rozważa się interwencję zabiegową. Nie należy samodzielnie nacinać ani „przekłuwać” guzka.

Źródła

• Lohsiriwat V. Hemorrhoids: from basic pathophysiology to clinical management. World Journal of Gastroenterology.
• Goligher J.C. Surgery of the Anus, Rectum and Colon — klasyfikacja stopni hemoroidów wewnętrznych I–IV.
• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS). Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids.
• Cochrane Database of Systematic Reviews — Phlebotonics for haemorrhoids (przegląd skuteczności flebotoników).
• Sheikh P. i wsp. Micronized Purified Flavonoid Fraction in Hemorrhoid Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in Therapy.
• StatPearls (NCBI Bookshelf) — Hemorrhoid Banding (gumkowanie metodą Barrona).
• Longo A. Treatment of hemorrhoids disease by reduction of mucosa and hemorrhoidal prolapse with a circular stapling device (hemoroidopeksja staplerowa).
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE) — wytyczne dotyczące objawów alarmowych i wskazań do diagnostyki w krwawieniu z odbytu.